Mücbir Sebep Nedeniyle Süre Uzatımı Verilen Yapım İşlerinde Fiyat Farkı Hesaplanması
Bu makalede, 08.01.2024 tarihli anlaşmazlık tutanağı esas alınarak, kamu yapım işlerinde mücbir sebepler nedeniyle verilen süre uzatımlarında fiyat farkı hesaplanması hususu incelenmiştir. Uyuşmazlık, 06.02.2023 tarihinde meydana gelen deprem sebebiyle ortaya çıkan iş artışı ve ek süreye ilişkin olarak, yüklenicinin fiyat farkı talebinin idarece reddedilmesi üzerine doğmuştur.
Mevzuat, sözleşme hükümleri ve ilgili düzenlemeler çerçevesinde yapılan değerlendirme, söz konusu durumda fiyat farkı ödenmesinin hukuken zorunlu olduğunu ortaya koymaktadır.
- Giriş
Yapım sözleşmelerinde, sözleşme süresi boyunca meydana gelen olağanüstü olaylar (örneğin doğal afetler), hem işin süresini hem de maliyetini etkileyebilmektedir. Türk ihale mevzuatında bu tür olaylar “mücbir sebep” olarak tanımlanmakta ve bu hallerde yüklenicinin bazı haklara sahip olacağı düzenlenmektedir. En önemli haklardan biri, süre uzatımı verilmesi hâlinde fiyat farkı ödenmesidir.
Bu çalışmada, 08.01.2024 tarihli tutanakla gündeme gelen, deprem nedeniyle verilen 30 günlük ek süreye ilişkin fiyat farkı talebi incelenmiştir.
- Olayın Özeti
İşin yer teslimi 14.12.2022 tarihinde yapılmış, sözleşme süresi 180 gün olarak belirlenmiştir. 06.02.2023 tarihinde meydana gelen deprem nedeniyle işte gecikmeler yaşanmış ve bazı imalatlar zarar görmüştür.
İdare, 09.06.2023 tarihli oluruyla 30 günlük süre uzatımı vermiştir. Ancak bu sürede yapılan imalatlara ilişkin fiyat farkı talebi, yüklenicinin geç başvurduğu ve talebin sözleşme sürecinde yapılmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir.
Yüklenici ise, sözleşmenin 14.2. maddesi uyarınca, mücbir sebepler nedeniyle verilen sürelerde yapılan imalatlar için fiyat farkı hesaplanması gerektiğini savunmuştur.
- Mevzuat Çerçevesi
3.1. Sözleşme ve Şartname Hükümleri
Sözleşmenin 14.2. maddesi ve idari şartnamenin 46. maddesi aynen şöyledir:
“Fiyat farkı hesaplanmayacaktır. Ancak, mücbir sebepler veya idareden kaynaklanan nedenlerle işin bitim tarihinin süre uzatımı verilmek suretiyle uzatılması halinde, yürürlükte bulunan fiyat farkına ilişkin esaslar dikkate alınarak fiyat farkı hesaplanacaktır.”
Bu hüküm, genel kural olarak fiyat farkı verilmemesini; ancak mücbir sebep veya idareden kaynaklı süre uzatımı halinde istisnai olarak fiyat farkı hesaplanabileceğini düzenlemektedir.
3.2. Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ)
Madde 29: Mücbir sebepler veya idareden kaynaklı gecikmelerde, yüklenicinin kusuru bulunmaması şartıyla süre uzatımı verilebileceği belirtilmiştir.
Madde 17: Süre uzatımı verilmesi halinde yüklenicinin revize iş programı hazırlayıp idareye sunması zorunludur.
3.3. Fiyat Farkına İlişkin Esaslar
Madde 9: Fiyat farkı öngörülmeyen işlerde dahi, mücbir sebepler veya idareden kaynaklı nedenlerle süre uzatımı verilmişse, uzatılan sürede yapılan iş kalemleri için fiyat farkı hesaplanır.
Fiyat farkı hesabında;
Temel endeks: İlk iş bitim tarihinin bulunduğu aya ait endeks,
Güncel endeks: Revize iş programına göre işin gerçekleştirildiği aya ait endeks olarak alınır.
- Değerlendirme
4.1. Hukuki Yorum
İhale dokümanındaki düzenlemeler açık biçimde, mücbir sebep veya idareden kaynaklanan sebeplerle verilen süre uzatımlarında fiyat farkı ödeneceğini belirtmektedir.
Somut olayda;
Deprem, YİGŞ’nin 29. maddesi uyarınca mücbir sebep olarak kabul edilmektedir.
Süre uzatımı, idarenin oluru ile verilmiş, yükleniciden kaynaklanmamıştır.
Bu nedenle, uzatılan 30 günlük sürede yapılan imalatlara ilişkin olarak fiyat farkı hesaplanması hukuken zorunludur.
4.2. Usul Yönünden Değerlendirme
İdarenin, yüklenicinin fiyat farkı talebinde geciktiği gerekçesiyle talebi reddetmesi, esasa etkili bir gerekçe değildir. Çünkü fiyat farkı hakkı, sözleşme hükümlerinden doğan objektif bir hak olup, bu hakkın geç talep edilmesi, hakkın ortadan kalkmasına yol açmaz.
Ancak yüklenicinin, YİGŞ madde 17 gereği revize iş programını yedi gün içinde hazırlayıp sunması gerekmektedir. Bu belge, fiyat farkı hesabının temelini oluşturur.
- Sonuç
Yapım işlerinde mücbir sebepler nedeniyle verilen süre uzatımları, yükleniciye sadece süre değil, aynı zamanda fiyat farkı alma hakkı da tanır.
08.01.2024 tarihli tutanak kapsamında değerlendirildiğinde:
Deprem olayı mücbir sebep niteliğindedir.
Sözleşme ve idari şartname hükümleri, bu durumda fiyat farkı hesaplanmasını zorunlu kılmaktadır.
İdarenin, fiyat farkı talebini reddetmesi mevzuata uygun değildir.
Fiyat farkı hesabında, ilk iş bitim tarihinin bulunduğu aya ait endeks “temel endeks”, imalatların yapıldığı aya ait endeks ise “güncel endeks” olarak esas alınmalıdır.
Sonuç olarak, yüklenici tarafından mücbir sebep ve idare kaynaklı süre uzatımına konu imalatlar için, yürürlükteki Fiyat Farkı Esasları çerçevesinde hesaplama yapılmalı ve ödemeler gerçekleştirilmelidir.