Doğrudan Teminde Piyasa Fiyat Araştırması Yapılması
Doğrudan temin yöntemiyle alım komisyonu kurulmadan yapılacak alımlarda, alımı yapmakla görevlendirilen kişi veya kişilerce yapılan piyasa fiyat araştırması sonucunda alınan teklifleri, uygun görülen fiyat ile yükleniciyi gösteren ve söz konusu kişi veya kişilerce imzalanan tutanağa Piyasa Fiyat Araştırma Tutanağı adı verilir.[1]
Doğrudan temin usulü ile yapılan alımlarda piyasa fiyat araştırmasını yapacak olanlar ihale yetkilisi tarafından görevlendirilmelidir. Söz konusu görevlendirmeye ilişkin oluşturulmuş standart bir form yoktur. Ancak görevlendirmenin yazılı olarak yapılmasında fayda vardır. Bu hususa ilişkin olarak piyasa fiyat araştırma tutanağının “Alım ve Yetkilendirilen Görevlilere İlişkin Onay Belgesi/Görevlendirme Onayı Tarih ve No.su” kısmı doldurulmalıdır.
İhale yetkilisi, bir veya birden fazla kişiyi piyasa fiyat araştırması yapmak üzere görevlendirebilir. Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği eki piyasa fiyat araştırma tutanağının (Örnek No: 2) dipnotunda bu husus, “Piyasa fiyat araştırması için görevlendirilecek personelin sayısına ihale yetkilisi karar verebilecektir.” şeklinde ifade edilmiştir.
Piyasa Araştırmasında Görevlendirilebilecek Kişiler
4734 sayılı Kanun, ihale komisyon üyelerinin idarenin personeli olması şartını getirmiştir. Doğrudan teminle yapılacak alımlarda için ise anılan Kanun’da herhangi bir düzenleme mevcut değildir. Ancak işin icabı ve memuriyet gerekleri bu kişilerin idare personeli olmasını gerektirir. Bu kapsamda sözleşmeli personel ve kadrolu işçiler de piyasa fiyat araştırmasında görevlendirilebilir.[2]
Kaldı ki, Kamu İhale Kurulu kararlarında söz konusu personelin ihale komisyonlarında da görevlendirilmesine bile cevaz verilmektedir. Aday memurlar da yukarıda anlatılan çerçevede piyasa fiyat araştırmasında görevlendirilebilir.
Yüklenici[3] personelinin ise piyasa fiyat araştırmasında görevlendirilmesi ise mümkün değildir.
Piyasa fiyat araştırması ile ilgili görevlendirilen kişilerin alıma konu mal, hizmet veya yapım işlerinin muayene ve kabulünde yahut kontrol teşkilatında veyahut ödeme emrini gerçekleştirmede yer almalarında herhangi bir sakınca yoktur.
Örnek Karar: İhale komisyonlarında işçi, memur, geçici işçi, sözleşmeli personelin görev alabileceği hakkında.
Kurul’un 18.12.2006 tarih ve 2006/UH.Z-3223 sayılı Kararı.
…Şikayete konu ihalede, ihale komisyonunun teşkili, 4734 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinde yer alan hükümler açısından ele alındığında; idarede ücret/maaş karşılığı çalışan işçi, memur, geçici işçi, sözleşmeli personel vb. ihale komisyonu üyelerinin yukarıda yer verilen hükümde bulunan “idare personeli” sıfatını haiz oldukları ve ihale komisyonlarında görevlendirilebileceği açıktır.
İdarenin bünyesinde nitelik ve nicelik itibarıyla yeterli oranda 657 sayılı Kanuna tabi personel olmasına rağmen geçici ve açıktan vekil personelden ihale komisyonu oluşturması ise doğru bir uygulama olmayacaktır.
Piyasa fiyat araştırmasında kaç kişiden teklif alınacağına ve bunların nasıl belgelendirileceğine ilişkin mevzuatta açık bir hüküm bulunmamaktadır. Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği eki piyasa fiyat araştırma tutanağının (Örnek No: 2) dipnotunda bu husus, “Piyasa fiyat araştırması yapılacak kişi/firma, yer sayısına ihale yetkilisi karar verebilecektir.” şeklinde ifade edilmiştir. Bu kapsamda piyasa fiyatını yansıtan rayiçlerin bulunmasının yanı sıra bunların belgelendirilmesi de önem arz etmektedir.
Bu noktada kaç kaynaktan fiyat sorulması gerektiğine dair her durum için geçerli tek bir kriter söylemek mümkün olmamakla birlikte, alınacak mal ve hizmet alımı ile yapım işinin özelliğine göre makul sayıda kaynaktan araştırma yapılması gerekmektedir. Bu noktada, alımı yapılacak ihtiyacın arz piyasasının genişliği dikkate alınarak piyasa fiyat araştırması yapacak kişilerce bu hususta karar verilmelidir.
Doğrudan teminle yapılan alımlarda, fiyat tekliflerinin kapalı zarf içerisinde verilmesi zorunluluğu bulunmamaktadır.
4734 sayılı Kanun’un 22. maddesi piyasada fiyat araştırması yapılmasını öngörmüş fakat piyasa fiyat araştırmasının nasıl yapılması gerektiğine dair herhangi bir düzenleme getirmemiştir. Buna göre, yazılı tekliflerin şekli belirlenmemiş olduğundan, bu durumda faks yoluyla fiyat alınması da mümkündür. Yine bu kapsamda, e-posta (e-mail) yoluyla veya mağazaların fiyat katalogları ile de fiyat araştırması yapılabilir.
Doğrudan teminde telefonla teklif alınabilir mi?
Alım bedelini tespit için fiyat araştırması her ne surette yapılırsa yapılsın belgelendirilmesi şarttır. Bu nedenle de, doğrudan teminle yapılan alımlara için piyasa fiyat araştırması kapsamında sözlü veya telefonla teklif alınması ise mümkün değildir.
Fiyatların Eşit Olma Durumu
Yapılan piyasa araştırması sonucunda gelen tekliflerde iki veya daha çok kişi aynı fiyatı teklif etmiş olabilir. Bu hâlde, fiyat eşitliği durumunda, takip edilmesi gereken yola ilişkin mevzuatta bir hüküm bulunmamaktadır. Bu durumda yeniden fiyat istenmek suretiyle alım yapılması gerekir kanaatindeyiz.
Piyasa Fiyat Araştırma Tutanağının Tanzimi
Piyasa fiyat araştırma tutanağı, piyasa fiyat araştırmasını yapan görevli/görevliler tarafından imzalanmalıdır. Bunun dışında söz konusu tutanağın ayrıca ihale yetkilisi tarafından imzalanmasına gerek yoktur.
(Sorularla Doğrudan Temin, Ankara Yayınevi,2015)
[1] Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği eki Örnek No: 2.
[2] 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4. maddesine göre, kamu hizmetleri, memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürülür. Yani idarenin personeli ifadesi sadece memurları kapsamamaktadır.
[3] Kendisi ile sözleşme imzalanan istekli.
