İşçilere Yılda 270 Saatin Üzerinde Fazla Çalışma Yaptırılması
SAYIŞTAY TEMYİZ KURULU KARARI
TUTANAK NO: 36127
TUTANAK TARİHİ: 22.01.2013
KONU: İşçiye yılda 270 saatten fazla olmak üzere fazla mesai yaptırılması yasak olsa da 270 saati aşan çalışmaların fazla çalışma olarak değerlendirilip ücretlerinin zamlı olarak ödenmesi gerektiği hakkında.
…
Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü;
864 sayılı ilamın 5. maddesi ile … Belediyesi’nde görev yapmakta olan işçi statüsündeki kişilere 4857 sayılı İş Kanununa aykırı olarak bir yıl içerisinde 270 saatten daha fazla “fazla çalışma” ücreti ödendiği gerekçesi ile …-YTL’ ye tazmin hükmü verilmiştir.
…
Belediye ile … Sendikası arasında akdedilen Toplu İş Sözleşmesi’nin fazla çalışmalar ve ücreti başlıklı 36. maddesinde “işveren; asfalt, su ve benzeri gerekli işlerde işçinin yazılı talebi üzerine 270 saati aşan fazla mesai yaptırması halinde tamamını ödemek zorundadır” şeklinde düzenlemeye yer verilmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesinde; “Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır. 63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda toplam kırkbeş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.
Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.
Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir.
Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.
İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.
63 üncü maddenin son fıkrasında yazılı sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve 69 uncu maddede belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz.
Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir.
Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz.” denilmektedir.
Fazla çalışmada sınır konusunda 4857 sayılı İş Kanunu günlük ya da haftalık bir sınır getirmemiştir. Sadece yılık olarak sınırlama getirmiştir. Buna göre fazla çalışma yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına yöneliktir. Yapılabilecek fazla çalışmanın yıllık olarak 270 saat ile sınırlanması, bu miktarı aşan çalışmaların fazla çalışma gibi değerlendirilmesine engel değildir. Aksi düşüncenin kabulü “işçiyi sürekli olarak çalıştırıp kendisine bir hak tanımamak” gibi adalet ve eşitlik ilkeleriyle bağdaşması mümkün olmayan bir görüş tarzının seçimine götürür ki, bu durum hakkaniyet ve nesafet ölçülerine ters düşer. Zira işçinin kanuna aykırı olarak çalıştırılmasının hukuki sonuçlara bağlanmaması gerçeklerle, hak ve adalet duygularıyla bağdaşmaz.
Yılda 270 saatten fazla çalıştırılan işçilerin emek ve hizmetleri karşılığında belediyenin mal varlığında bir artış meydana geldiği, ödenen ücretlerin geri alınması halinde bunun belediye lehine sebepsiz ve haksız zenginleşmeye yol açacağı bilinen bir gerçektir.
Öte yandan, işçi yararına konulmuş hükümlerin onun zararına uygulanması yorum kurullarını da uygun düşmez. İşçiye yılda 270 saatten fazla olmak üzere fazla mesai yaptırılması yasak olsa da 270 saati aşan çalışmaların fazla çalışma olarak değerlendirilip ücretlerinin zamlı olarak ödenmesi gerekir.
Bu itibarla, dilekçilerin talebinin kabulü ile 864 sayılı ilamın 5. maddesi ile …-YTL’ ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA,
(Üye …’ün; Belediye ile …Sendikası arasında akdedilen Toplu İş Sözleşmesi’nin fazla çalışmalar ve ücreti başlıklı 36. maddesinde “işveren; asfalt, su ve benzeri gerekli işlerde işçinin yazılı talebi üzerine 270 saati aşan fazla mesai yaptırması halinde tamamını ödemek zorundadır” şeklinde düzenlemeye yer verilmiştir. Toplu İş Sözleşmelerine Kanunun emredici hükümlerine aykırı hükümler konulamaz. Bu nedenle söz konusu toplu iş sözleşmesinin 36. maddesi butlan olup; emredici kanun hükmünün uygulanması gerekmektedir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 41’inci maddesinde “Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz.” denilmektedir. İşçilerin fazla çalışma süresi yıllık 270 saat ile sınırlandırıldığından bunun üzerinde bir fazla çalışma ücretinin verilmemesi gerekir. Bu itibarla, dilekçilerin talebinin reddi ile 864 sayılı ilamın 5. maddesi ile …-YTL’ye ilişkin olarak verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, karar verilmesi gerekir yönündeki ayrışık görüşüne karşı) Oyçokluğuyla,
