Sayıştay: Harcama Birimleri Tarafından Doğrudan Temin ve Pazarlık Usulü İçin Belirlenen Sınır Takip Edilmiyor
Bakanlık Harcama Birimleri Tarafından Doğrudan Temin ve Pazarlık Usulü İçin Belirlenen Sınırın Takip Edilememesi İhale mevzuatının ilgili hükümlerinin Analitik Bütçe Sınıflandırmasına uyumlu olmaması nedeniyle, doğrudan temin ve pazarlık usulü için 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile belirlenen %10’luk sınırın harcama birimleri tarafından sağlıklı bir biçimde takip edilemediği görülmüştür.
4734 sayılı Kanun’un “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin (ı) bendiyle, kurumların, Kanunun 21/f (pazarlık usulü) ve 22/d (doğrudan temin) bentleri uyarınca yapacakları harcamaların yıllık toplamının idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu aşamayacakları hüküm altına alınmıştır. Bu düzenlemeyle, Kanun kapsamındaki kurum ve kuruluşlar tarafından yapılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin harcamaların, 4734 sayılı Kanun’da belirtilen temel ilkelere ve usullere uygun bir şekilde yapılması amaçlanmıştır. Kamu İhale Genel Tebliği’nin 21.2’nci maddesinde yer alan düzenlemeye göre; 4734 sayılı Kanun’un 21/f ve 22/d bentlerinde düzenlenen pazarlık ve doğrudan temin usulüyle ihtiyaçların temininde kurum ve kuruluşların, yıllık bütçelerinde belirlenen toplam ödenek miktarını dikkate alarak mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri için bütçelerine konulan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı %10’luk sınırı takip etmeleri gerekmektedir.
Bilindiği üzere, Analitik Bütçe Sınıflandırmasının bölümlerinden biri de giderin ekonomik sınıflandırmasıdır. Bu sınıflandırmaya göre giderler birinci düzeyde aşağıdaki şekilde tasniflenmiştir:
…
Kamu idareleri bütçenin hazırlaması ve uygulanması yani harcama ve muhasebe süreçlerinde, harcamalarını bu sınıflandırmaya göre tasnif etmek zorundadırlar.
Yukarıda anılan kamu ihale mevzuatı ise, bütçeye konulan ödeneklerin %10’luk kısmının hesabında mal ve hizmet alımı ile yapım işleri şeklinde takip edilmesini zorunlu kılmıştır.
Analitik Bütçe Sınıflandırmasında yer alan, Giderin Dördüncü Düzeyde Ekonomik Sınıflandırması Cetveli incelendiğinde, hangi kodun hangi tür harcama (mal alımı, hizmet alımı ya da yapım işi) için olduğu tam olarak anlaşılamadığı görülmüştür. Bu durum, idareler arasında farklı uygulamalara yol açmaktadır. Bakanlığın ilgili mevzuat hükmünün uygulanmasına ilişkin harcama birimlerine yol gösterecek genelge ya da genel yazı gibi bir düzenlemesi de bulunmamaktadır.
Konuya ilişkin olarak diğer kamu idareleri tarafından çıkarılan genelgeler incelendiğinde, 4734 sayılı Kanun’un 62/ı bendi uygulamasına ilişkin idareler tarafından yayımlanan genelgelerde kamu idarelerince bu konuya ilişkin farklı düzenlemeler yapıldığı, sonuç olarak uygulamada yöntem birliği oluşmadığı görülmüştür.
Doğrudan temin ve pazarlık usulü için belirlenen sınırın takip edilmesinde; kamu idarelerinin farklı uygulamalarını ortadan kaldırmak ve sağlıklı bir izleme sisteminin oluşturulması için Bakanlık ve ilişkili kuruluşu olan Kamu İhale Kurumu tarafından mevzuatın uygulanabilir hale getirilmesini sağlayacak düzenlemelerin yapılması gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; özetle, konuyla ilgili olarak kamu idarelerinin farklı uygulamalarının ortadan kaldırılmasını, sağlıklı bir izleme sisteminin oluşturulmasını ve ilgili mevzuatın uygulanabilir hale getirilmesini sağlayacak gerekli düzenlemelerin yapılması için 10/11/2016 tarihinde Kamu İhale Kurumunda ilgili birçok kurum temsilcisinin katılımıyla toplantı yapıldığı ve çözüm konusunda istişarelerde bulunulduğu, Kamu İhale Kurumundan alınan 11/7/2017 tarihli ve 14430 sayılı yazıda kamu ihale mevzuatına ilişkin olarak değişiklik çalışmalarının başlatıldığı, idarelerin farklı bütçe yapılarının özelliklerini dikkate alacak ve yapılacak kontrolün etkin ve hızlı bir şekilde uygulanmasına izin verecek şekilde 4734 sayılı Kanunun 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinin güncellenmesine yönelik çalışmalar Kamu İhale Kurumunun koordinasyonunda halen devam etmekte olduğu belirtilmiştir.
Ayrıca, Yeni Devlet Muhasebesi Bilişim Sistemi kapsamında Harcama Talimatı Onay Belgesinin formatı değiştirilerek ihale usulü belge içeriğine eklendiği, bu kapsamda mal ve hizmet alımlarında, ihale usulü seçimi zorunlu hale getirilerek konuya ilişkin harcamaların raporlanabileceği ifade edilmiştir. Sonuç olarak kamu idaresi cevabında kamu idarelerinin farklı uygulamalarının ortadan kaldırılmasını, sağlıklı bir izleme sisteminin oluşturulmasını ve ilgili mevzuatın uygulanabilir hale getirilmesini sağlayacak gerekli düzenlemelerin yapılması için Kamu İhale Kurumunda çalışmaların yürütüldüğü ifade edilmiş ise de geçmiş yıllarda bu konuya ilişkin bir gelişme kaydedilmemiştir. Doğrudan temin ve pazarlık usulü için belirlenen sınırın takip edilmesinde; kamu idarelerinin farklı uygulamalarını ortadan kaldırmak ve sağlıklı bir izleme sisteminin oluşturulması için Bakanlık ve ilişkili kuruluşu olan Kamu İhale Kurumu tarafından mevzuatın uygulanabilir hale getirilmesini sağlayacak düzenlemelerin yapılması gerekmektedir.
(2018 yılı mali denetim raporlarından)
