Usulsüz Süre Uzatımı Verilmesi
SAYIŞTAY DAİRE KARARI
Tutanak No : 110289
Tutanak Tarihi : 20.11.2008
Konu: Yurt dışından ithal edilecek malzemenin sözleşme süresi geçtikten sonra gerekçe olarak ileri sürülmesinin 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun “Mücbir Sebepler” başlıklı 10’uncu maddesinde belirtilen mücbir sebep koşullarına uymadığı, bu nedenle malın teslimine ilişkin olarak verilen süre uzatımının usulsüz olduğu ve dolayısıyla gecikme cezasının tatbik edilmesi gerektiği hakkında.
…
Yukarıda tarih ve numarası belirtilen verile emirleri ve eki belgelerin incelenmesi sonucunda,
Su Otobüs İşletmesi Müdürlüğü … Su Pompa İstasyonunda kullanılmak üzere 16.10.2006 tarihinde ihalesi gerçekleştirilen “Ses İzolasyon Kabinli 305 kVA Jeneratör Alımı işi”nde; malın teslimine ilişkin olarak usulsüz süre uzatımı verilmesi nedeniyle, gecikme cezasının tatbik edilmediği görülmüştür.
Bahse konu alım işine ait mal alımı sözleşmesi, Belediye ile yüklenici firma … Jeneratör Elk. San. ve Tic. A.Ş. arasında 10.11.2006 tarihinde imzalanarak hüküm altına alınmıştır.
Jeneratör alımı işine ait idari Şartnamenin 49.1 maddesi, işe başlama tarihini; “Sözleşmenin imzalandığının idare tarafından yüklenicinin kendisine veya tebligat için gösterdiği adrese yapılacak işe başlama talimatının tebliğinden itibaren mal teslimi işine başlanacaktır” şeklinde tarif ettikten sonra, işin bitim tarihini ise, 25 (yirmi beş) takvim günü olarak belirlemiştir.
Sözleşmenin 11.2. maddesinde ise; yukarıda ifade edilen şartname hükmü daha somut ve objektif bir şekilde tarif edilerek işe başlama tarihi; “sözleşmenin yürürlüğe girmesinden itibaren 1 (bir) takvim günü içinde işe başlanır” şeklinde düzenlenmiştir.
Dolayısıyla, sözleşme konusu malın en geç 25 (yirmi beş) takvim günü süresi sonuna isabet eden 04.12.2006 tarihinde idareye teslim edilmiş olması gerekmektedir.
Ancak; yüklenici firma … Jeneratör Elk. San. ve Tic. A.Ş. , malın teslim edilmesi gereken son gün olan 04.12.2006 tarihinde idareye vermiş olduğu dilekçede; taahhüde konu Jeneratöre ait, dizel motorunun yurt dışından ithal edileceğini ileri sürerek 22 (yirmi iki) takvim günü süre uzatımı talebinde bulunmuş ve söz konusu talep, sözleşmenin “Mücbir Sebepler” başlıklı 18.1. maddesi “e” bendi gerekçe gösterilmek suretiyle 06.12.2006 tarihli Başkanlık Oluru ile adı geçen firmaya usulsüz bir şekilde süre uzatımı verilmiştir.
Yüklenici firmaya sözleşmenin 18.1. maddesinin “e” bendine göre böyle bir süre uzatımı verilmesi mümkün değildir. İdare tarafından usulüne uygun bir şekilde süre uzatımı verilebilmesi için; süre uzatım gerekçesinin 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 10’uncu maddesi ile ihale dokümanı içerisinde yer alan İdari Şartnamenin 50’nci maddesinde belirtilen şartları haiz bulunması gerekmektedir.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun “Mücbir Sebepler” başlıklı 10’uncu maddesinde;
“Mücbir sebep olarak kabul edilebilecek haller aşağıda belirtilmiştir:
- Doğal afetler
- Kanuni grev
- Genel salgın hastalık
- Kısmi veya genel seferberlik ilanı
- Gerektiğinde Kurum tarafından belirlenecek benzeri diğer haller
Süre uzatımı verilmesi, sözleşmenin feshi gibi durumlar da dahil olmak üzere, idare tarafından yukarıda belirtilen hallerin mücbir sebep olarak kabul edilebilmesi için; yükleniciden kaynaklanan bir kusurdan ileri gelmemiş olması, taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması, yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş bulunması, mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde yüklenicinin idareye yazılı olarak bildirimde bulunması ve yetkili merciler tarafından belgelendirilmesi zorunludur.” hükmü yer almaktadır.
Benzer düzenlemeye İdari Şartnamenin 50.2.1 maddesinde de yer verilerek, mücbir sebep oluşturacak durumun;
Yükleniciden kaynaklanan bir kusurdan ileri gelmemiş bulunması,
Taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması,
Yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş olması,
Mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen 20 (yirmi) gün içinde yüklenicinin idareye yazılı olarak bildirimde bulunması,
Yetkili merciler tarafından belgelendirilmesinin
zorunlu olduğu ifade edilmektedir.
İdare tarafından verilecek olan süre uzatımına ilişkin yukarıda belirtilen şartların, hepsinin birlikte gerçekleşmesi mecburi olup, bir kısmının gerçekleşmemesi durumunda ise, mücbir sebebin varlığından bahsedilemeyeceği hususu şüphesizdir.
Belediyenin; sözleşme konusu jeneratörün teslim edilmesi gereken son günde, yüklenici firmaya verilen süre uzatımına ilişkin ithalat gerekçesinin; yukarıda zikredilen şartları taşımaması nedeniyle, söz konusu gerekçenin mücbir sebep olarak kabul edilmesi mümkün değildir.
Zira; yurt dışından ithal edilecek malzemenin sözleşme süresi olan 25 (yirmi beş) takvim günü geçtikten sonra gerekçe olarak ileri sürülmesi; mücbir sebep koşullarına uymadığı gibi inandırıcı olmaktan da uzaktır.
Yüklenici firma, taahhüt konusu malın üretim ve montajında kullanacağı malzemeyi, gerek stoklarında bulundurma, gerekse ithal etme sürecini planlamak suretiyle ihaleye iştirak etmiş olması gerektiğinden, idareye taahhütte bulunduğu malı sözleşme süresi içinde teslim etmekle yükümlüdür. Dolayısıyla, böyle bir gerekçenin “mücbir sebep” gibi gösterilerek yüklenici firmaya süre uzatımı verilmesine imkan bulunmamaktadır.
Diğer taraftan; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 10’uncu maddesi ile mezkur alım işine ait İdari Şartnamenin 50.2. maddesi “e” bentlerinde ifade edilen “Kurum”dan maksat, Kamu İhale Kurumu olması nedeniyle, idareler mücbir sebep olarak tayin edilen hususlarla alakalı Kurul Kararları doğrultusunda işlem yapmakla yükümlüdür.
Nitekim, 25.07.2005 tarih ve 25886 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu İhale Genel Tebliğinin “V – Mücbir Sebep Halleri” başlıklı bölümünde;
“…
Kuruma yapılan başvurulardan 4735 sayılı Kanunun 10’uncu maddesinin (e) bendi uyarınca Kurul tarafından;
İthalat rejimi değişikliğinin, 4735 sayılı Kanunun 10’uncu maddesinin (e) bendi çerçevesinde değerlendirilebilmesi için; teklifler verildikten sonra ve önceden belirlenip duyurulamayan bir değişikliğin yürürlüğe konulması ve bu değişiklik nedeniyle edimin süresinde yerine getirilememesi gerektiğinden, ithalat rejiminde yürürlüğe konulan değişiklik önceden belirlenmiş ve kamuoyuna duyurulmuş ise bu tür bir rejim değişikliğinin mücbir sebep olmasının söz konusu olmadığına,
…” karar verilmiştir.
Bu nedenle, yüklenici firma … Jeneratör Elk. San. ve Tic. A.Ş. , sözleşme konusu malı 25.12.2006 tarihinde idareye teslim etmiş olmakla, şartname ve sözleşme hükümleri gereğince edimini 21 (yirmi bir) takvim günü geciktirdiğinden, İdari Şartnamenin 52’nci maddesi ve sözleşmenin 17’ nci maddesi uyarınca; gecikilen her takvim günü için sözleşme bedelinin % 3 (yüzde üç)’ü oranında gecikme cezasının tatbik edilmesi gerekmektedir.
Sorumlular savunmalarında özetle, Kabul Komisyonunun 04.12.2006 tarihinde teslim edilen jeneratörü teknik şartnameye uymaması nedeniyle kabul etmediğini, yüklenicinin teknik şartnameye uygun jeneratörü ithal edebilmesi için süre uzatımı kararı verildiğini belirtseler de,
Yukarıda izah edilen gerekçelerle süre uzatımı kararının gerekçesi yasal dayanaktan yoksundur. Usulsüz süre uzatımı kararı verilmesi nedeniyle, Su Otobüs İşletmesi Müdürlüğü … Su Pompa İstasyonunda kullanılmak üzere satın alınan jeneratörün geç teslim edilmesi sonucu gecikme cezası kesintisi yapılmaması sebebiyle oluşan …-YTL kamu zararının …ortaklaşa ve zincirleme ödettirilmesine,
