Kamu İhale Kanunu’nun “Tekliflerin alınması ve açılması” başlıklı 36’ncı maddesinde “Teklifler ihale dokümanında belirtilen ihale saatine kadar idareye verilir. İhale komisyonunca ihale dokümanında belirtilen saatte kaç teklif verilmiş olduğu bir tutanakla tespit edilerek, hazır bulunanlara duyurulur ve hemen ihaleye başlanır. İhale komisyonu teklif zarflarını alınış sırasına göre inceler. 30 uncu maddenin birinci fıkrasına uygun olmayan zarflar bir tutanak ile belirlenerek değerlendirmeye alınmaz. Zarflar isteklilerle birlikte hazır bulunanlar önünde alınış sırasına göre açılır.
İsteklilerin belgelerinin eksik olup olmadığı ve teklif mektubu ile geçici teminatlarının usulüne uygun olup olmadığı kontrol edilir. Belgeleri eksik veya teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olmayan istekliler tutanakla tespit edilir. İstekliler ile teklif fiyatları ve yaklaşık maliyet tutarı açıklanır. Bu işlemlere ilişkin hazırlanan tutanak ihale komisyonunca imzalanır. Bu aşamada; hiçbir teklifin reddine veya kabulüne karar verilmez, teklifi oluşturan belgeler düzeltilemez ve tamamlanamaz. Teklifler ihale komisyonunca hemen değerlendirilmek üzere oturum kapatılır.” hükmü,
Anılan Kanun’un “Tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 37’nci maddesinde “İhale komisyonunun talebi üzerine idare tekliflerin incelenmesi, karşılaştırılması ve değerlendirilmesinde yararlanmak üzere net olmayan hususlarla ilgili isteklilerden yazılı olarak tekliflerini açıklamalarını isteyebilir. Ancak bu açıklama, hiçbir şekilde teklif fiyatında değişiklik yapılması veya ihale dokümanında yer alan şartlara uygun olmayan tekliflerin uygun hale getirilmesi amacıyla istenilmez ve yapılmaz.
Tekliflerin değerlendirilmesinde, öncelikle belgeleri eksik olduğu veya teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olmadığı 36 ncı maddeye göre ilk oturumda tespit edilen isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verilir. Ancak, teklifin esasını değiştirecek nitelikte olmaması kaydıyla, belgelerde bilgi eksikliği bulunması halinde idarece belirlenen sürede isteklilerden bu eksik bilgilerin tamamlanması yazılı olarak istenir. Belirlenen sürede bilgileri tamamlamayan istekliler değerlendirme dışı bırakılır ve geçici teminatları gelir kaydedilir. Bu ilk değerlendirme ve işlemler sonucunda belgeleri eksiksiz ve teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olan isteklilerin tekliflerinin ayrıntılı değerlendirilmesine geçilir. Bu aşamada, isteklilerin ihale konusu işi yapabilme kapasitelerini belirleyen yeterlik kriterlerine ve tekliflerin ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olup olmadığı ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunup bulunmadığı incelenir. Uygun olmadığı belirlenen isteklilerin teklifleri ile birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunan teklifler değerlendirme dışı bırakılır.” hükmü,
Aynı Kanun’un “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesinde “İhale komisyonu verilen teklifleri değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.
İhale komisyonu;
a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,
b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,
c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü, gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir…” hükmü,
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer tespiti ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinde “79.1. Hizmet alımı ihalelerinde sınır değer aşağıdaki kurallara göre tespit edilir.
79.1.1. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde kar hariç yaklaşık maliyet tutarı sınır değer olarak kabul edilir.
79.1.2. Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımı ihalelerinde sınır değer;
SD: Sınır değeri,
YM: Yaklaşık maliyeti,
n: İhalenin ilk oturumunda teklif mektubu ve geçici teminatı usulüne uygun olduğu anlaşılan ve teklif tutarı yaklaşık maliyetin yüzde 60’ından düşük ve yaklaşık maliyetten yüksek olanlar dışındaki isteklilerin teklif sayısını,
T1, T2, T3….Tn: İhalenin ilk oturumunda teklif mektubu ve geçici teminatı usulüne uygun olduğu anlaşılan ve teklif tutarı yaklaşık maliyetin yüzde 60’ından düşük ve yaklaşık maliyetten yüksek olanlar dışındaki isteklilerin teklif bedellerini,
R: Sınır Değer Tespit Katsayısını
79.1.3. 79.1.2 nci maddede yer alan R değeri her yıl 1 Şubat tarihinden geçerli olmak üzere Kurum tarafından belirlenir ve ilan edilir. İhalenin konusu veya işin niteliğine göre Kurum tarafından farklı R değerleri belirlenebilir.
79.2. İhale ilanında ve dokümanında teklifi sınır değerin altında kalan isteklilerden açıklama isteneceği belirtilen hizmet alımı ihalelerinde, aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi aşamasında aşağıdaki düzenlemelere göre işlem tesis edilmesi gerekmektedir.
79.2.1. Aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazıda, isteklilerin yapacakları açıklamalara esas olacak önemli teklif bileşenlerinin, bütün istekliler için aynı unsurları içerecek şekilde belirtilmesi zorunludur. Aşırı düşük teklif açıklaması sunulması için isteklilere üç (3) iş gününden az olmamak üzere uygun bir süre verilir…” açıklamaları,
İdari Şartname’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 33’üncü maddesinde “33.1. Teklifi sınır değerin altında kalan isteklilerden Kanunun 38 inci maddesine göre açıklama istenecektir. Bu kapsamda; ihale komisyonu sınır değerin altında kalan teklifleri aşırı düşük teklif olarak tespit eder ve bu teklif sahiplerinden Kurum tarafından belirlenen kriterlere göre teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister. İhale komisyonu;
a) Verilen hizmetin ekonomik olması,
b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin işin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,
c) Teklif edilen hizmetin özgünlüğü,
gibi hususlarda yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifi reddedilir.” düzenlemesi yer almaktadır.
Başvuruya konu ihalenin açık ihale usulü ve e-teklif alınmak suretiyle ihale edildiği, ihaleye 11 isteklinin teklif sunduğu, 6 isteklinin teklifinin “E-gtm bilgisine ulaşılamadığı ve geçici teminat mektubuna ilişkin beyanlarının bulunmadığı” tespiti ile değerlendirme dışı bırakıldığı, teklifi geçerli kabul edilen isteklilerden Altur Turizm Servis ve Tic. Ltd. Şti. ve başvuru sahibi Atak Turizm San. ve Tic. Ltd. Şti.nin tekliflerinin ise sırasıyla ekonomik açıdan en avantajlı birinci ve ikinci teklif sahibi istekliler olarak belirlendiği görülmüştür.
İhale sürecinde, Altur Turizm Servis ve Tic. Ltd. Şti. ve Başak-Tur Pers. Taş. İnş. Tur. Oto. San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.nin tekliflerinin sınır değer tutarının altında tespit edilerek söz konusu isteklilerden 26.10.2020 tarihli aşırı düşük teklif sorgulaması konulu yazı ve ekleri ile açıklama istenildiği görülmüştür.
Söz konusu yazılarda“…Sunmuş olduğunuz fiyat teklifinin, ekonomik olma sebeplerinin, hizmetin yerine getirilebilmesi için firmanızca avantajlı koşulların ve teklifinize dair fiyat bileşenlerinin ayrıntılılarıyla belirtilerek, yazılı olarak İhale Komisyonumuzca değerlendirilmek üzere 30/10/2020 tarihi mesai bitimine kadar…”ulaştırmanızı rica ederiz.” bilgisine yer verildiği ve teklifte önemli görülen maliyet bileşenlerinin idarece belirlenmediği görülmüştür.
İhale komisyonu kararında teklifi aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilere ilişkin “..Başak Tur. Pers. Taş. İnş. Turz. Oto. San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.’nin “teklif çalışması sırasında her bir aracın çalıştığı gün sayısı ve yapacağı seferi (tek yön) hesap etmiş olmalarından, şartnameyi yanlış yorumlamalarından bahisle aşırı düşük fiyat teklif edildiği ve söz konusu hizmetin bu maliyetle yerine getirilemeyeceğini kabul etmişler” yönündeki ifadeleri doğrultusunda aşırı düşük teklif açıklamasının uygun görülmediği,
Altur Tur. Serv. ve Tic. Ltd. Şti.nin sunduğu açıklamaların ise uygun görüldüğü anlaşılmıştır.
İdarelerce aşırı düşük teklif açıklamaları değerlendirildikten sonra ihalenin sonuçlandırılacağına ilişkin düzenleme yapılması halinde, teklifi sınır değerin altında ve aşırı düşük olarak tespit edilen istekli veya isteklilere gönderilecek aşırı düşük teklif sorgulama yazısında Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.1’inci maddesi uyarınca teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenlerin belirlenerek söz konusu teklif bileşenlerine ilişkin olarak ayrıntılı açıklama istenmesi ve belirlenen teklif bileşenlerinin bütün istekliler için aynı unsurları içerecek şekilde olması gerektiği anlaşılmaktadır.
İdarece 26.10.2020 tarihli aşırı düşük teklif sorgulama yazılarında ihale konusu işin niteliği dikkate alınarak tespit edilmesi gereken önemli teklif bileşenlerinin belirtilmediği, aşırı düşük teklif sorgulamasının sağlıklı şekilde yapılabilmesi için önemli teklif bileşenlerinin belirlenmesi gerektiği, bu nedenle başvuruya konu ihalede aşırı düşük teklif açıklamalarının sağlıklı değerlendirilmesinin mümkün olmadığı değerlendirilmiş olup, idarece Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.1’inci maddesi uyarınca önemli teklif bileşenleri belirlenerek teklifi aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilere yönelik aşırı düşük teklif sorgulamasının ve değerlendirmesinin yeniden yapılması gerektiği anlaşılmıştır.
Bu nedenle, Altur Turizm Servis ve Tic. Ltd. Şti. ve Başak Tur. Pers. Taş. İnş. Turz. Oto. San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.ye idarece gönderilecek aşırı düşük teklif açıklama yazılarında Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.1’inci maddesi uyarınca önemli teklif bileşenleri belirlenerek aşırı düşük teklif sorgulamasının ve değerlendirmesinin yeniden yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Sonuç olarak, yukarıda belirtilen mevzuata aykırılıkların düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte olduğu tespit edildiğinden, idarece Kamu İhale Genel Tebliği’nin 79.2.1’inci maddesi uyarınca önemli teklif bileşenleri belirlenerek Altur Turizm Servis ve Tic. Ltd. Şti. ve Başak Tur. Pers. Taş. İnş. Turz. Oto. San. ve Dış Tic. Ltd. Şti.den yeniden aşırı düşük teklif açıklaması istenilmesi ve bu aşamadan sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun’un 65’inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,
Anılan Kanun’un 54’üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,
Oybirliği ile karar verildi.
