Kamu Alımlarının Elektronik Ortamda Gerçekleştirilmesinin Önemi
1970’li yıllarda devletler, özel sektörün güçlü yönetim sistemleri ile kıyaslandığında, etkin ve verimli olmayan, savurgan olarak değerlendiriliyordu. 1980’li yıllarla birlikte özel sektörden kamu sektörüne daha fazla teknik ve yaklaşım aktarılmaya başlanmış olup, 1980’lerden itibaren de küreselleşme ve teknolojik değişimlerin zorlukları sebebiyle kamu alımları devletlerin temel ekonomik faaliyetlerinden biri durumuna gelmiştir. Kamu alımları kavram olarak, özü itibarıyla kamusal hizmetlerin yerine getirilebilmesi amacıyla kamu idarelerince gerçekleştirilen satın alma faaliyetleridir. Kamu alımları, dünya genelinde GSYH’nin yaklaşık beşte birini oluşturmakta olup, iyi bir kamu yönetiminin önemli bir öğesidir (World Bank Group, 2016). Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanılan gelişmenin etkisiyle yaşanılan dijital dönüşüm, küreselleşmenin de etkisiyle bir hayli gelişme göstermiştir. Yaşanılan dijital gelişme ulusal ve uluslararası mecrada uygulanan ihale uygulamalarının da yeniden şekillenmesini sağlamıştır. Bu şekillenme özellikle gelişmiş olan ülkelerde gerçekleştirilen alt yapı çalışmalarıyla belirginlik kazanmıştır.
Bilgi ve teknoloji alanında 1990’lı yıllardan başlayarak her geçen gün daha da hızlı kaydedilen gelişmeler, küreselleşmenin de etkisiyle, dünyadaki ihalelere ilişkin uygulamaların yeni bir boyut kazanmasına vesile olmuş ve bilhassa gelişmiş ülkelerde elektronik ortamda ihaleler gerçekleştirilebilmesi için altyapı çalışmalarına girişilmiştir (Öztürk, 2019).
Uluslararası kalkınma kuruluşlarınca son yıllarda politika, program ve işleyişlerine ilişkin belgelerinde; “güvenilirlik (hesap verebilirlik)”, “şeffaflık”, “katılımcılık” ve “kapsama” olmak üzere dört ana ilke çerçevesinde geniş bir uluslararası görüş birliği oluşmuştur. E-devlet ile ilgili girişimlerin ana amacı, söz konusu ilkelere uyumlu bir şekilde, vatandaşlara daha fazla bilgi sağlamak suretiyle devletin performansını daha yakından izleme imkânı sunarak devletin şeffaflığının dolayısıyla da hesap verilebilirliğinin artırılmasıdır. Ayrıca vatandaşların teknolojiyi kullanmak suretiyle ihtiyaç ve taleplerine karşı devleti daha duyarlı hale getirerek devletin güvenilirliğini artırması beklenmektedir. E-devlet ile ulaşılmak istenen amaçlar dikkate alındığında söz konusu amaçlara ulaşılması için, devletlerin en önemli faaliyetlerinden birinin kamu alımlarının da e-devlete entegrasyonunun sağlanması gerektiği muhakkaktır.
Kamu alımları yoluyla istenilen amaçlara ulaşılabilmesi, kamu alımlarının e-devlet ile entegre bir şekilde çalışacak biçimde sayısallaştırılması ile mümkün olabilmektedir. Bu durum kamu alımlarının dijital dönüşümü olarak ifade edilebilir (Soylu, 2016).
Bu dönüşümde kamu kısmında yer alan elektronik devletin en mühim projelerinden birini kamu alımlarının elektronik ortamda gerçekleştirilmesi teşkil etmektedir. Kamu alımlarının elektronik ortamda yapılmasında ana amaç, uzun ve karmaşık olan alım sürecinin kısaltılarak asgari maliyet ve iş yükü ile ifa edilmesidir. Kamu alım sürecinin tümüyle elektronik ortamda gerçekleştirilebilmesi için kanuni düzenlemelerle birlikte bu sürecin tüm paydaşlarının da bu dijital dönüşüme uyum sağlamaları gerekmektedir. Öte yandan kamu alımlarının tümüyle elektronik ortamda gerçekleştirilebilmesi, yolsuzluğun önlenmesi, kamu kaynaklarının karşılığının en iyi şekilde alınması, özel sektörde rekabetin arttırılması ve eşit muamelenin sağlanmasının güvence altına alınması gibi gerekçelerle hükümetlerin e-devlet ile ilgili olarak araştırdığı ilk projelerden biridir (Öztürk, 2019).
Uzmanlaştırılmış bir elektronik kamu alımları platformunun, alımın planlanmasından sözleşme imzalanmasına kadar olan sürecin tüm aşamaları ile birlikte sipariş, fatura ve ödeme gibi sözleşme sürecindeki işlemleri de kapsaması gerekmektedir. Diğer bir deyişle dokümanın hazırlanması, ilanın yayımlanması, tekliflerin elektronik olarak oluşturulmasına, değerlendirilmesine olanak vermeli, satın alma talepleri sistem üzerinde oluşturulabilmeli ve ödeme gerçekleştirilebilmelidir (Öztürk, 2019).
TÜRK KAMU İHALE SİSTEMİNDE DİJİTAL DÖNÜŞÜM:
BİR E-DEVLET PROJESİ OLARAK ELEKTRONİK İHALE
Caner YURTTAKAL
YÜKSEK LİSANS TEZİ
