BİRİM FİYATLI YAPIM SÖZLEŞMELERİNDE PROJE DEĞİŞİKLİĞİ, YENİ İŞ KALEMİ VE METRAJ ARTIŞLARINDAN DOĞAN FARK BEDELİ ALACAKLARI

Özet: Birim fiyatlı yapım sözleşmelerinde yüklenicinin teklif cetveli temel sorumluluk sınırını belirler. Ancak uygulama sürecinde proje değişikliği veya zorunlu iş artışları nedeniyle teklif cetvelinde bulunmayan yeni imalatların (yeni iş kalemi/yeni birim fiyat) doğması veya mevcut kalemlerde metraj artışlarının gerçekleşmesi halinde; Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) m. 21 ve 22 uyarınca oluşan fark bedellerinin idarece yükleniciye ödenmesi hukuki bir zorunluluktur.

1. BİRİM FİYATLI SÖZLEŞMELERDE TEKLİF CETVELİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ

Birim fiyat sözleşmelerde yüklenici, idare tarafından hazırlanan ön/kesin projelere ve metraj cetvellerine dayanarak her bir iş kalemi için birim fiyat teklif eder.

• Temel Esas: Yüklenici, kural olarak teklif cetvelinde taahhüt ettiği imalat miktarları ve teklif ettiği birim fiyatlar ile bağlıdır.

• Proje Değişikliği Zorunluluğu: Yapım sürecinde zemin koşulları, imar zorunlulukları veya teknik ihtiyaçlar nedeniyle idarece proje değişikliğine gidilmesi halinde, yüklenicinin ilk teklif cetveli sınırları aşılmış olur.

2. YENİ İŞ KALEMİ (YENİ BİRİM FİYAT) VE METRAJ ARTIŞLARININ HUKUKİ ESASLARI

Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin (YİGŞ) 21 ve 22’nci maddeleri ile 4735 sayılı Kanun’un 24’üncü maddesi uyarınca proje değişikliğinin hukuki sonuçları şu iki başlıkta toplanır:

A. Sözleşmede Bulunmayan Yeni İş Kalemi Oluşturulması (YİGŞ m. 22)

Sözleşme kapsamındaki projenin değiştirilmesi nedeniyle Birim Fiyat Teklif Cetvelinde yer almayan yeni bir imalatın yapılması zorunlu hale gelirse:

1. İdare ve yüklenici, YİGŞ’nin 22’nci maddesindeki analize dayalı öncelik sırasını (kamu rayiçleri, faturalar, emsal analizler) dikkate alarak Yeni Birim Fiyat (YBF) tespit eder.

2. Yüklenicinin bu imalatı idarenin talimatıyla yapması halinde, tespit edilen yeni birim fiyat üzerinden hakediş ödemesi yapılması zorunludur.

B. Mevcut İş Kalemlerinde Metraj Artışı (YİGŞ m. 21)

Proje değişikliği sonucunda teklif cetvelinde zaten var olan bir imalatın metrajı/miktarı artmışsa:

1. Artan metraj tutarı, yüklenicinin sözleşmedeki teklif birim fiyatı ile çarpılarak hesaplanır.

2. Sözleşme toplam bedelinde artış meydana gelmesi halinde, 4735 sayılı Kanun m. 24 sınırları (%20 iş artışı) dahilinde ilave hakediş ödemesi düzenlenir.

3. YARGITAY İÇTİHATLARI VE YÜKLENİCİNİN FARK BEDELİ ALACAK HAKKI

Yargıtay (özellikle 6. Hukuk Dairesi ve kapatılan 15. Hukuk Dairesi) birim fiyatlı yapım sözleşmelerindeki proje değişikliklerinden doğan uyuşmazlıklarda şu yerleşik ilkeleri uygulamaktadır:

1. İdarenin Onayı ve Talimatı: Proje değişikliği veya metraj artışı idarenin bilgisi, oluru veya fen artışı gereği zorunlu kılınmışsa idare “Sözleşmede bu kalemin fiyatı yoktu” veya “Ödenek yok” diyerek ödemeden kaçınamaz.

2. Sebepsiz Zenginleşme ve Vekaletsiz İş Görme: Sözleşmede yer almayan ancak binanın/eserin tamamlanması için yapılması zorunlu olan imalatlar (impoze imalat), idare yararına yapılmış olduğundan Türk Borçlar Kanunu’nun vekaletsiz iş görme veya sebepsiz zenginleşme hükümleri gereğince de piyasa rayiçleri üzerinden yükleniciye ödenmek zorundadır.

4. SONUÇ

Birim fiyatlı yapım sözleşmelerinde projede değişiklik yapılması;

• Teklif cetvelinde yer almayan yeni iş kalemlerinin doğmasına,

• Mevcut imalatların metrajlarının artmasına yol açabilir.

İdarenin onayladığı veya teknik zorunluluktan doğan bu değişiklikler neticesinde yüklenicinin gerçekleştirdiği tüm imalatların karşılığı olan fark bedellerinin hakedişlere yansıtılarak ödenmesi hukuki bir zorunluluktur. Aksi uygulama, idare açısından sebepsiz zenginleşme teşkil eder.