Araç Kiralama İhalelerinde Model Yılı Şartı Üzerine Bir Değerlendirme
1. Giriş
Kamu ihalelerinde teknik şartnameler, ihale konusu işin gereği gibi ve kamu yararı doğrultusunda yerine getirilmesini sağlamak amacıyla düzenlenir. Ancak bu düzenlemelerin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesinde yer alan temel ilkelerle, özellikle rekabet, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanılması ilkeleriyle uyumlu olması zorunludur. Aksi hâlde, idarelerin takdir yetkisini aşan ve ihaleye katılımı sınırlayan düzenlemeler hukuka aykırılık teşkil edebilmektedir.
Bu makalede, ihale özelinde, teknik şartnamede yer alan asgari 2024 model araç şartının hukuki niteliği ve rekabet üzerindeki etkisi ele alınmaktadır.
2. İtirazen Şikâyetin Konusu ve İddialar
Başvuru sahibi tarafından yapılan itirazen şikâyette özetle;
-
İhale kapsamında çalıştırılacak araçların en az 2024 model olması şartı ile
-
İşe başlama tarihinin birlikte değerlendirildiğinde, bu araçların 2–4 ay gibi kısa bir sürede temin edilmesinin fiilen mümkün olmadığı,
-
Teknik özelliklerin bazı araçlar için sade iken bazı araçlar için özel üretim gerektirecek ölçüde detaylı ve sınırlayıcı şekilde belirlendiği,
-
Daha düşük model araçlarla da hizmetin ekonomik ve verimli biçimde yerine getirilebileceği,
-
Buna rağmen yüksek model şartı getirilerek elinde hazır araç bulunan belirli isteklilerin avantajlı hâle getirildiği,
hususları ileri sürülmüş; bu durumun hem kamu ihale mevzuatına hem de 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’ne aykırı olduğu iddia edilmiştir.
3. İdarenin Görüşü
İdare tarafından verilen cevapta, ihale kapsamında istenen 22 aracın;
-
Hizmetin süreklilik arz etmesi,
-
Toplum sağlığı açısından önem taşıması,
gerekçeleriyle asgari 2024 model olarak belirlendiği ifade edilmiş ve bu gerekçeler doğrultusunda şikâyet başvurusu reddedilmiştir.
4. Teknik Şartname Düzenlemelerinin Değerlendirilmesi
Teknik Şartname’de yer alan düzenlemeler incelendiğinde, 12 ay süreli bir hizmet için kullanılacak 22 aracın tamamı bakımından “En az 2024 model veya üzeri” olma şartının arandığı görülmektedir.
Kural olarak, ihale konusu işte kullanılacak araçların niteliğini ve özelliklerini belirleme konusunda idarelerin takdir yetkisi bulunmaktadır. İdareler, işin niteliği ve hizmetin gerekleri doğrultusunda teknik kriterler belirleyebilir. Ancak bu yetki sınırsız değildir. Belirlenen kriterlerin;
-
Rekabeti engelleyici nitelikte olmaması,
-
Bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlaması,
-
Makul, ölçülü ve objektif gerekçelere dayanması
gerekmektedir.
5. Rekabet ve Orantılılık İlkesi Açısından İnceleme
Somut olayda;
-
İhalenin süresi (12 ay),
-
Araçların kullanım amacı ve koşulları,
-
Hizmetin sorunsuz yürütülmesi gereği
birlikte değerlendirildiğinde, tüm araçlar için asgari 2024 model şartı getirilmesinin, teklif maliyetlerini önemli ölçüde artırdığı görülmektedir. Ayrıca bu şartın, idarece ileri sürülen “hizmetin sürekliliği” ve “toplum sağlığı” gerekçeleriyle doğrudan ve zorunlu bir bağlantısının somut biçimde ortaya konulmadığı anlaşılmaktadır.
Bu nedenle söz konusu düzenlemenin;
-
Objektif bir teknik kriter olarak kabul edilemeyeceği,
-
İdarenin takdir yetkisi kapsamında meşru sayılmasının mümkün olmadığı,
-
İhaleye katılımı daraltıcı ve rekabeti engelleyici nitelik taşıdığı
sonucuna ulaşılmıştır.
6. Sonuç
Kamu ihalelerinde teknik şartnameler hazırlanırken, hizmetin gerektirdiği kalite ve güvenlik unsurları gözetilmekle birlikte, rekabeti gereksiz yere sınırlayan, belirli isteklileri avantajlı hâle getiren ve makul gerekçelere dayanmayan düzenlemelerden kaçınılmalıdır.
İncelenen ihalede, araçların tamamı için getirilen asgari 2024 model şartının, ihale konusu işin niteliğiyle orantılı olmadığı ve rekabeti engellediği değerlendirilmiş; bu nedenle başvuru sahibinin iddiaları yerinde bulunmuştur. Bu karar, idarelerin teknik kriter belirlerken ölçülülük ve rekabet ilkelerini gözetmelerinin önemini bir kez daha ortaya koymaktadır.
