Yapım İşi İhalelerinde Sınır Değer Katsayısının Belirlenmesi: (N) Katsayısının Hukuki Niteliği Üzerine Bir İnceleme
1. Giriş
Kamu yapım ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin tespiti, ihale konusu işin sağlıklı, kaliteli ve mevzuata uygun şekilde gerçekleştirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu kapsamda sınır değer hesaplamasında kullanılan (N) katsayısı, hem rekabetin korunması hem de kamu kaynaklarının etkin kullanımı bakımından belirleyici bir unsurdur. Kamu İhale Genel Tebliği’nde sınır değer katsayısının nasıl ve kim tarafından belirleneceği açıkça düzenlenmiş olup, idarelerin bu düzenlemelere aykırı işlem tesis etmesi hukuka aykırılık doğurmaktadır.
Bu makalede, yapım işi ihalesi özelinde, (N) sınır değer katsayısının mevzuata aykırı şekilde 1,20 olarak belirlenmesi meselesi ele alınmaktadır.
2. İtirazen Şikâyetin Konusu
İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle;
-
Belediye Başkanlığı’nın 20.12.2024 tarihinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na başvuruda bulunduğu,
-
Bu başvuru üzerine, ihale edilecek olan, Yapım İşleri Benzer İş Grupları Tebliği’ne göre (A) Alt Yapı İşleri Grubu kapsamındaki yapım ihalelerinde, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.1.2 maddesi uyarınca (N) katsayısının 1,00 olarak belirlendiği,
-
Bu kararın 28.12.2024 tarih ve 32766 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği,
buna rağmen, aynı belediye tarafından yapılan ihalede sınır değer katsayısının 1,20 olarak belirlendiği ifade edilmiştir.
Başvuru sahibi; bu durumun ihalede çok düşük tekliflerin verilmesine yol açtığını, bunun da işin teknik ve ekonomik açıdan sağlıklı biçimde yürütülmesini riske attığını belirterek, ihale dokümanında (N) katsayısının 1,00 olarak düzenlenmesi gerektiğini ileri sürmüştür.
3. İdarenin Değerlendirmesi
İdare tarafından yapılan değerlendirmede, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.1.1 ve 45.1.1.2 maddelerinde yer alan açıklamaların “seçimli” olarak ele alındığı, bu nedenle Bakanlıkça belirlenen 1,00 katsayısı yerine 1,20 katsayısının uygulandığı anlaşılmaktadır.
Ancak Tebliğ’in 45.1.1.2’nci maddesinde;
-
Gerekli görülmesi hâlinde,
-
Tebliğ’in 45.1.1.1 maddesi uyarınca belirlenen katsayılar yerine,
-
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 1,00’den küçük, 1,20’den büyük olmamak üzere yeni (N) katsayılarının belirlenebileceği
açıkça düzenlenmiştir.
4. Bakanlık Yetkisi ve Katsayının Bağlayıcılığı
Somut olayda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı;
-
24.12.2024 tarih ve 11323772 sayılı Olur’a istinaden,
-
İlgili yapım işleri için (N) katsayısını 1,00 olarak belirlemiş,
-
Bu belirleme Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Ayrıca Bakanlık görüş yazısında, bu katsayı doğrultusunda ihale makamınca değerlendirme yapılması ve gerekmesi hâlinde zeyilname düzenlenebileceği ifade edilmiştir. Bu durum, Bakanlık tarafından belirlenen katsayının tercihe bağlı bir seçenek değil, uygulanması gereken bağlayıcı bir düzenleme olduğunu ortaya koymaktadır.
5. Hukuki Değerlendirme
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.1.2 maddesi, Bakanlıklara sınır değer katsayısını belirleme yetkisi tanımakta; bu yetkinin kullanılması hâlinde, idarelerin ayrıca farklı bir katsayı belirleme serbestisi bulunmamaktadır. Aksi yöndeki bir uygulama;
-
Mevzuatın emredici hükümlerine aykırılık,
-
Aşırı düşük teklif mekanizmasının işlevsiz hâle gelmesi,
-
Yapım işinin kalitesinin ve sürdürülebilirliğinin tehlikeye düşmesi
sonucunu doğurabilecektir.
Bu nedenle, ihale ilanı ve ihale dokümanında (N) sınır değer katsayısının 1,20 olarak belirlenmesi, Bakanlıkça belirlenen 1,00 katsayısına aykırı olup hukuken yerinde değildir.
6. Sonuç
İncelenen olayda; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından belirlenerek Resmî Gazete’de yayımlanan (N) = 1,00 katsayısının, idare açısından bağlayıcı olduğu; buna rağmen ihale dokümanında 1,20 katsayısının esas alınmasının mevzuata aykırı bir işlem teşkil ettiği sonucuna varılmıştır.
Bu karar, yapım ihalelerinde sınır değer katsayısının belirlenmesinde idare takdir yetkisinin sınırlarını net biçimde ortaya koymakta ve Bakanlık tarafından yapılan belirlemelerin zorunlu olarak uygulanması gerektiğini vurgulamaktadır.
