YAPIM İŞLERİ İHALELERİNDE PAÇAL İŞ KALEMLERİ VE ALT ANALİZLERİN TEMEL GİRDİLERE KADAR AYRIŞTIRILMAMASI AŞIRI DÜŞÜK SORGULAMASINI HÜKÜMSÜZ KILAR MI?

Özet: Yapım işi ihalelerinde aşırı düşük teklif sorgulaması yapılırken, paçal/karma iş kalemleri ve analiz girdilerinin en alt düzeydeki “temel girdilerine” (işçilik, malzeme, makine/ekipman vb.) kadar ayrıştırılması zorunludur. Analizlerin temel girdilere kadar inmeyen “ara/paçal girdiler” üzerinden sorgulanması; isteklilerden Nitelikli/Niteliksiz hangi maliyet bileşenlerinin açıklanmasının istenip istenmeyeceğini doğrudan değiştireceğinden, yapılan sorgulama işlemini mevzuata aykırı hale getirir. Bu durumda KİK, idarenin hatalı sorgulama yazısını iptal ederek analizi temel girdilere kadar indirgeyerek sorgulama yazısının yeniden düzenlenmesine (düzeltici işlem) karar vermektedir.

1. MEVZUAT VE HUKUKİ ÇERÇEVE

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Yapım işi ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 45’inci maddesi uyarınca; idareler aşırı düşük teklif sorgulama listesi ve açıklama istenen analiz formatlarını hazırlarken belirli esaslara uymakla yükümlüdür.

1. Açıklama İstenecek Bileşenlerin Tespiti: İdarece hazırlanan yaklaşık maliyet analizlerinde yer alan girdiler tutarlarına göre sıralanır ve ihale dokümanı kapsamında açıklaması istenilecek “önemli teklif bileşenleri” belirlenir.

2. Temel Girdi İlkesi: İdarece oluşturulan paçal/karma iş kalemlerinin veya karma analizlerin altındaki bileşenlerin, maliyetin tevsikine esas oluşturabilecek en temel girdi düzeyine (örn: çimento, demir, işçi saati, kepçe çalışma saati vb.) kadar indirgenmesi gerekir.

2. TARTIŞILAN HUKUKİ SORUN VE KİK’İN DEĞERLENDİRMESİ

A. Paçal/Alt Analizlerin Ayrıştırılmamasının Yaratacağı Sakıncalar

Yapım ihalelerinde idareler zaman zaman birden fazla imalatı içeren “paçal iş kalemleri” veya hazırdan alınan karma analizler (Örn: “X tipi hazır beton imali ve yerine konulması” veya “Y tipi peyzaj imalatı paçal kalemi”) tanımlamaktadır.

Eğer idare bu paçal analizin altındaki girdileri en temel elemanlarına ayırmadan sorgulama listesi çıkarırsa şu hukuki sorunlar doğar:

• Sorgulanacak Kalemler Yanlış Belirlenir: Ayrıştırma yapılmadığında, ara maliyet kalemi (paçal girdi) suni bir büyüklüğe ulaşarak “açıklama istenmesi gereken ana bileşenler” listesine girebilir veya tam tersi, temel bileşenler gizli kalarak “açıklama istenmeyecek bileşenler” arasında unutulabilir.

• İsteklilerin Eşit Muamele Görmesini Engeller: İstekliler hangi temel malzemeden veya işçilikten sorumlu olduklarını tam olarak göremez ve mevzuata uygun tevsik belgesi (fatura, SMM onaylı yazı vb.) sunamaz hale gelir.

B. Kamu İhale Kurulu’nun Yaklaşımı

KİK metninde belirtildiği üzere; idarece isteklilere gönderilen aşırı düşük teklif sorgulama talep yazılarında paçal iş kalemlerinin temel analiz girdilerine kadar ayrıştırılmadığı tespit edilmiştir.

Kurul bu durumda;

1. Sorgulama yazısındaki paçal/karma girdilerin sorgulama aşamasından önce idarece en alt temel analiz girdilerine kadar ayrıştırılmasının şart olduğunu,

2. Bu ayrıştırma yapıldıktan sonra, isteklilerden açıklanması istenen ve istenmeyen analiz girdileri listesinin yeniden hesaplanıp güncellenmesi gerektiğini,

vurgulamıştır.

3. SONUÇ VE İÇTİHAT VURGUSU

Kamu İhale Kurulu; idare tarafından yapılan aşırı düşük teklif sorgulamasının sakatlandığına, bu durumun isteklilerin açıklama yapma hakkını ve tekliflerin sağlıklı değerlendirilmesini engellediğine karar vererek:

• İdarenin eksik/hatalı paçal analizlerle çıkardığı Aşırı Düşük Teklif Sorgulama Yazısının İPTALİNE,

• İdarece paçal iş kalemlerine ait alt analizlerin en temel girdilere kadar ayrıştırılması, bu yeni yapıya göre açıklama istenecek/istenmeyecek bileşenlerin yeniden tespiti ve isteklilere yeniden aşırı düşük teklif sorgulama yazısı gönderilmesi şeklinde DÜZELTİCİ İŞLEM BELİRLENMESİNE karar vermektedir.

💡 UYGULAYICILAR VE İDARELER İÇİN ÖNEMLİ TAVSİYELER

• İdareler İçin: Yaklaşık maliyet analizlerini hazırlarken piyasadan hazır alınan karma/paçal pozları doğrudan sorgulama cetveline eklemeyin. Analizin en altındaki malzeme, işçilik ve makine kaleme kadar detaylandırarak Tebliğ m. 45 sıralamasını bu temel girdiler üzerinden yapın.

• İstekliler / Yükleniciler İçin: Tarafınıza tebliğ edilen aşırı düşük sorgulama yazısında “paçal”, “karma” veya alt bileşenleri belirsiz analiz girdileri bulunuyorsa ve bu durum tevsik yapmanızı zorlaştırıyorsa/engelliyorsa; açıklama yapmadan veya itirazen şikâyet sürecinde sorgulama yazısının bu yönüyle mevzuata aykırı olduğunu ve iptal edilmesi gerektiğini ileri sürebilirsiniz.