Daire Karar Detayı
…. Belediyesince ihale edilen, ….. yüklenimindeki “…. Yapım İşi”nin yürütülmesi sırasında, miktar artışı sebebiyle revize birim fiyat hesabı yapılan iş kalemine ait revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi hususunun sorgu konusu edildiği görülmüştür.
16.09.2022 tarihinde ihalesi yapılan, 05.10.2022 tarihinde sözleşmeye bağlanan ….. yüklenimindeki “…. Yapımı İşi”ne 10.10.2022 tarihinde yer teslimi yapılarak başlanılmıştır.
İşe ait sözleşmenin 28.2 nci maddesinde;
“İş kalemi miktarının değişmesi
28.2.1. Herhangi bir iş kaleminin (sözleşmede yer alan ya da yeni fiyatla sözleşmeye dahil olan iş kalemi) miktarında, işin devamı sırasında sözleşmesinde yer alan iş kalemi için sözleşmede belirtilen iş kalemi miktarında; yeni fiyatla sözleşmeye dahil edilen iş kalemi için ise yeni fiyat oluşturulurken projesine göre tespit edilip idare tarafından onaylanan iş kalemi miktarında % 20’yi aşan artışın meydana gelmesi ve toplam artışın aynı zamanda sözleşme bedelinin yüzde 1’ini geçmesi halinde, artışın sözleşme bedeli içindeki payı nispetinde ilgili iş kalemine ait birim fiyat aşağıda gösterildiği şekilde revize edilir ve bu iş kaleminin yüzde yirmi artışı aşan kısmına revize birim fiyat üzerinden ödeme yapılır.
R = F x [ 1 – (A x F) / S ]
S = Sözleşme bedeli (TL),
F = İş kaleminin birim fiyatı (TL / ….),
A = İş kaleminde meydana gelen artış miktarı (Adet, mt, m² vb.),
R = Revize birim fiyat (TL / ….).
28.2.2. (28.2.1) maddesi uyarınca hesaplanan revize birim fiyat, o iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler de kullanılarak (%25 oranında kâr ve genel gider dahil) hesaplanan birim fiyatı geçemez. İş kalemine ait resmi analiz ve rayiçlerin bulunmaması halinde ise, bu fiyat Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 22 nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları dikkate alınarak hesaplanır.”
Düzenlemesi yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen sözleşme hükmü gereğince, sözleşmenin yürütülmesi sırasında bir iş kalemi için miktar artışı nedeniyle revize birim fiyat hesaplanmasının gerektiği durumlarda, madde metninde yer alan formül kullanılmak suretiyle hesaplama yapılması gerekmektedir. Ancak bulunan revize birim fiyat, iş kaleminin resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan birim fiyatından daha fazla olmayacaktır.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesinde;
Söz konusu iş kapsamındaki “SNC. İNŞ. 086” poz numaralı “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kalemi için miktar artışı nedeniyle revize birim fiyat uygulandığı,
Bu iş kalemi için sözleşmede yer alan formül kullanılarak revize birim fiyat hesaplandığı ve bu fiyat üzerinden yükleniciye ödeme yapıldığı,
Ancak bu iş kalemi için formül sonucu bulunan fiyatın, resmi analiz ve rayiçler kullanılmak suretiyle hesaplanan fiyatın üzerinde olduğu,
Yükleniciye yapılacak ödemede esas alınması gereken revize birim fiyatın üst sınırının resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyat olması nedeniyle üst sınıra uyulmadan yapılan bu ödemenin mevzuatına uygun olmadığı,
Anlaşılmıştır.
Her ne kadar sorumlular savunmalarında; revize birim fiyat hesabının sorguda belirtilen şekilde yapılabilmesi için iş kalemine ait resmi analiz ve rayiç bulunması gerektiğini ileri sürmüş olsalar da; işe ait sözleşmenin yukarıda yer verilen 28.2.2 nci maddesinde resmi analiz ve rayiçlerin bulunmaması durumunda bu fiyatın Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Sözleşmede Bulunmayan veya Fiyatı Belirli Olmayan İşlerin Fiyatının Tespiti” başlıklı maddesine göre tespit edileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla yukarıda gösterilen formül kullanılmak suretiyle hesaplama yapılabilmesi için sorumluların iddia ettiği gibi iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçlerin bulunmaması yeterli olmayıp, iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler bulunmasa dahi revize birim fiyatın yeni fiyatın tespitine ilişkin yöntemlerle belirlenmesi gerekmektedir. Ancak, idare tarafından revize fiyat hesabında esas alınacak herhangi bir yeni fiyat tespiti de yapılmamıştır.
Nitekim, Yapım İşleri Genel Şartnamesinin “Sözleşmede bulunmayan işlerin fiyatının tespiti” başlıklı 22 nci maddesinde;
(1) 12 nci maddenin 4 üncü fıkrasında belirtilen proje değişikliği şartlarının gerçekleştiği hallerde, işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin ve/veya iş gruplarının bedelleri ile 21 inci maddeye göre sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin bedelleri, ikinci fıkrada belirtilen usuller çerçevesinde yüklenici ile birlikte tespit edilen yeni birim fiyatlar üzerinden yükleniciye ödenir.
(2) Yeni fiyatın tespitinde iş kalemi veya iş grubunun niteliğine göre aşağıdaki sıralamaya uyularak oluşturulan analizlerden biri kullanılır:
a) Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifi ekinde idareye sunduğu ve yeni iş kalemi/grubu ile benzerlik gösteren iş kalemlerine/gruplarına ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan iş kalemleri/gruplarına ait maliyet analizleriyle kıyaslanarak bulunacak analizler.
ç) Yeni iş kaleminin/grubunun yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları, işçi ve makinelerin çalışma saatleri ile diğer tüm girdiler esas alınarak oluşturulacak analizler.
(3) İş kalemi veya iş grubunun niteliğine uygun olarak yukarıdaki analizlere, kaynakların verimli kullanılması gözetilerek aşağıdaki rayiçlerden biri, birkaçı veya tamamı uygulanabilir:
a) Varsa yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçler.
b) İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler.
c) İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği ve ihale konusu işe benzer nitelikteki yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar.
ç) İdarece kabul edilmek şartıyla, ticaret ve/veya sanayi odasınca onaylanmış uygulama ayına ait yerel rayiçleri. …”
Düzenlemesi yer almaktadır.
Söz konusu düzenlemeye göre, “…. Yapım İşi” kapsamındaki “SNC. İNŞ. 086” poz numaralı “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kalemi için miktar artışı nedeniyle revize birim fiyat uygulanma ihiyacı doğduğunda, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22 nci maddenin ikinci fıkrası hükmünce analiz sıralamasına göre bir analiz oluşturulması ve Şartname’nin üçüncü fıkrasına göre de tahdidi olarak sayılan rayiç kaynaklarından elde edilen rayiçlerin oluşturulan analize uygulanması gerekmektedir.
Bu düzenlemeler çerçevesinde yapılan incelemede, yüklenicinin teklif ekinde idareye sunduğu bir analiz bulunmadığı görülmüştür. Bu durumda mevzuatında ikinci sırada yer alan, “İdarede veya diğer İdarelerde mevcut analizlere” göre analiz oluşturulması gerekmektedir. Dolayısıyla bu kapsamda diğer idarelerde bulunan mevcut analizler yani kamu idarelerince yayımlanan analizler kullanılabileceği gibi idarede bulunan ve resmiyet kazanmış analizler de kullanılabilecektir.
Raporda kamu zararı hesabına esas teşkil eden revize fiyat hesabında; analiz sıralamasının ikinci sırasında yer alan “İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine/grubuna benzerlik gösteren analizler dikkate alınarak oluşturulacak analizler” esas alınarak idarede mevcut bulunan analiz kullanılmıştır. Söz konusu işin yaklaşık maliyet hesap cetvelinde yer alan analizin “İdarede mevcut analiz” kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu analize de maddede sayılan rayiç kaynaklarından “İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler” uygulanmış, analizde yer alan iş kalemleri nitelik yönüyle ve miktar olarak değiştirilmemiştir.
Yine savunmalarda; “SNC.İNŞ.086” poz numaralı “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kaleminin özel poz olduğu, analiz kapsamında; kazıdan çıkmayan ve imalat sahası dışından getirilen dolgu malzemesinin serme, sulama ve sıkıştırma işlemine tabi tutulması ile tahkimat kazısından ve mevcut göletin ıslahından çıkan balçığın imalat sahası dışına nakli imalatlarının yer almadığı, resmi analiz ve rayicin imalatla teknik olarak örtüşmediği ifade edilmiştir.
İhale dokümanında “SNC.İNŞ.086” “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kaleminin birim fiyat tarifinde aynen;
“KTŞ’nin ilgili kısımlarındaki esaslar ve şartlar dahilinde, her cins ve klastaki zeminde yarma kazısı yapılması ve kullanılması.
Birim Fiyata Dahil Olan Masraflar : Yarma ve dolgu sahalarındaki temizleme ve sökme işlerinin yapılması, makine ve gerektiğinde patlayıcı madde de kullanılarak yarma sahalarında; zayıf zemin, bataklık, her cins toprak, her cins küskülük, yumuşak, sert veya çok sert kaya kazılarının yapılması, kırmataş, şose veya asfalt sökülmesi, bunlardan çıkan her cins kazı ve sökme malzemelerinin vasıtalara yüklenmesi, nihai ortalama 1000 m mesafeye kadar taşınması, tabakalar halinde serilmesi ve düzeltilmesi veya Yapı Denetim Görevlisince gösterilecek yerlerde, istenilecek şekilde depo veya istif edilmesi ile aşağıda “”Birim Fiyata Dahil Olmayan Masraflar”” başlığı altında sayılanlar dışında kalan diğer bütün işlerin yapılması için gerekli olan her türlü işçilik, malzeme, makine, alet ve araç giderleri ile yüklenici karı ve genel masraflar.
Kazıdan çıkan malzeme dolguya uygun olanı dolguya kullanılacak uygun olmayan malzeme idarenin göstereceği uygun yerlere depo edilecektir. Kazıdan çıkan malzeme dolguya yetmezse idarece dolgu malzemesi için yeni fiyat tutulup ihtiyaç duyulan miktar kadar dolguya uygun malzeme temin edilerek dolgu yapılacaktır ve ödemesi yeni fiyat tutulup yapılacaktır.
Birim Fiyata Dahil Olmayan Masraflar: Poz KGM/18.190 dışındaki mevcut yapıların yıkma ve sökme işleri.
Ölçü: Yukarıda sayılan malzemelerin; kazı öncesi ve sonrası yerinde ölçülen ve sahalar ortalaması metodu ile hesap edilen metreküp cinsinden hacmidir.”
Denilmektedir.
Bu doğrultuda, iş kaleminin tarifi incelendiğinde; kazıdan çıkan her türlü malzemenin 1000 metreye kadar taşınmasının birim fiyata dahil olduğu, kazıdan çıkan malzemenin dolguya yetmediği durumlarda temin edilecek dolgu malzemesinin bedelinin yeni fiyat tespit edilerek yükleniciye ödeneceği, bunun dışındaki bütün masrafların birim fiyata dahil olduğu anlaşılmaktadır.
Kamu zararına esas analizin girdileri incelendiğinde, her bir metreküp (1 m3) imalat için; (0,55 m3) kazı malzemesinin 30 km mesafeye taşınması ve bunun hafriyat sahasına döküm bedeli ile (0,45 m3) kazı malzemesinin 2 km mesafeye taşınması bedelinin analiz hesabında bulunduğu görülmektedir.
Analiz girdileri ve birim fiyat tarifinin karşılaştırılması neticesinde, birim fiyata dahil olmayan; “kazıdan çıkan ve kullanılmayan her türlü malzemenin (zayıf zemin ,kaya ,bataklık vb.) nakliyesinin” analizin hesabına ilave edildiği, dışarıdan getirilen dolgu malzemesinin bedelinin yeni fiyat yapılmak suretiyle ayrıca ödenmesi öngörüldüğünden analiz hesabında yer almadığı anlaşılmaktadır.
Bu nedenle, sorumluların kamu zararı hesabına esas analizin fiilen yapılan imalat ile uyumlu olmadığına ilişkin savunmaları da yerinde görülmemiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap Verme Sorumluluğu” başlıklı 8 inci maddesinde;
“Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.”,
“Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde;
“…
Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,
“Giderin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinde;
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.
Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
…”,
“Kamu zararı” başlıklı 71 inci maddesinde;
“Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.”,
Hükümleri yer almaktadır.
Her ne kadar gerçekleştirme görevlisi …. ilave olarak göndermiş olduğu savunmasında sorguya konu edilen ihale dokümanlarında imzasının bulunmaması nedeniyle herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığını ifade etmiş ise de, yukarıda yer verilen hükümler çerçevesinde yapılan incelemede; ….’… ödeme emri belgesini düzenleyen gerçekleştirme görevlisi olmasının yanı sıra hakedişi düzenleyen gerçekleştirme görevlisi olması ve yapılan iş ve işlemlerde bizzat bulunduğunun anlaşılması nedeniyle sorumluluk itirazı yerinde görülmemiştir. Oluşan kamu zararında; 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddeleri gereğince ödeme emri ve eki belgelerinde imzası bulunan harcama yetkilisi ile birlikte gerçekleştirme görevlisinin de sorumluluğu bulunmaktadır.
Tüm bu açıklamalar doğrultusunda; revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi suretiyle oluşan …. TL kamu zararının; harcama yetkilisi ….. ile gerçekleştirme görevlisi …..’…,
6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53 üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine, anılan Kanun’un 55 inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere,
Oy çokluğuyla,
Karar verildi.
Azınlık Görüşü:
Daire Başkanı ….’… karşı oy gerekçesi;
“Raporda, …. Belediyesince ihale edilen, ….. yüklenimindeki “…..Yapım İşi”nin yürütülmesi sırasında, miktar artışı sebebiyle revize birim fiyat hesabı yapılan iş kalemine ait revize birim fiyatın, resmi analiz ve rayiçlerle oluşturulan fiyattan fazla belirlenmesi suretiyle kamu zararına neden olunduğu iddia edilmekle birlikte kamu zararına dayanak resmi analiz ile İdarece oluşturulan “SNC.ÎNŞ.086” poz numaralı “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” özel pozunun birbirinden farklı olduğu anlaşılmaktadır.
Şöyle ki; kıyas edilen ve sınır olarak gösterilen resmi analizden farklı olarak, özel poz mahiyetinde olan İdare analizinde imalat sahası dışından getirilen malzemenin dolgusunun yapılması ile imalat sahası dışına balçığın nakledilmesi girdileri de bulunmaktadır.
Bu sebeple, sorumluların kamu zararı hesabına esas analizin fiilen yapılan imalat ile uyumlu olmadığına ilişkin savunmaları yerinde görüldüğünden yükleniciye “SNC.ÎNŞ.086” poz numaralı “Her türlü zeminde kazı yapılması ve nakli” iş kalemi için yapılan ….. TL ödemenin kamu zararı oluşturmaması nedeniyle konu hakkında ilişik bulunmadığına karar verilmesi gerekir.”
