Yapım Sözleşmelerinde Sözleşme Dışı İşler ve Fazla İmalâtın Hukuki Niteliği
1. Sözleşme Dışı İş Kavramı
Yapım sözleşmelerinde “sözleşme dışı işler”, uygulamada ve yargı kararlarında üç ana grupta ele alınmaktadır:
-
İş değişikliği
-
Fazla imalât
-
Sözleşmede hiç bulunmayan işler
Bu ayrım, özellikle yüklenicinin yaptığı işlerin bedelini talep edip edemeyeceği ve bu bedelin hangi esaslara göre hesaplanacağı bakımından büyük önem taşır.
Sözleşmede hiç bulunmayan bir işin, iş sahibi tarafından istenmesi veya fiilen kabul edilmesi suretiyle yüklenici tarafından yapılması halinde, bu işlerin hakediş raporlarına girmemiş olması, yüklenicinin bedel talep etmesine engel değildir. Bu tür işler, hakedişlere dahil edilmediğinden, hakedişlere ihtirazi kayıt konulmamış olsa dahi bedeli ayrıca istenebilir.
2. Anahtar Teslimi Götürü Bedel Sözleşmelerde Durum
Taraflar arasında imzalanan sözleşmenin anahtar teslimi götürü bedel olması, sözleşme dışı işlerin hiçbir şekilde bedelinin talep edilemeyeceği anlamına gelmez. Zira Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ), sözleşmenin eki niteliğindedir ve tarafları bağlar.
YİGŞ’nin 22. ve 23. maddeleri, sözleşme dışı imalât veya iş değişikliği yapılması halinde, sözleşmenin birim fiyatlı ya da götürü bedelli olmasına göre fazla imalâtın hangi yöntemle hesaplanacağını açıkça düzenlemiştir. Bu nedenle, sözleşme dışı ilave işlerin bedeli talep ediliyorsa, hesaplama mutlaka sözleşme tarihinde yürürlükte olan YİGŞ hükümlerine göre yapılmalıdır.
3. Fazla İmalâtın Tespiti ve İncelenmesi
Bir davada sağlıklı sonuca ulaşılabilmesi için mahkemece yapılması gereken inceleme şu aşamalardan oluşur:
-
Sözleşme ve tüm eklerinin ayrıntılı şekilde incelenmesi
-
Yapılan işlerin sözleşme kapsamında mı yoksa fazla imalât mı olduğunun tespiti
-
Fazla imalât varsa, bunun şartnameye uygun şekilde belirlenmesi
-
Bu imalâtların hakedişlere girip girmediğinin araştırılması
Bu aşamalar, yüklenicinin bedel talep hakkının doğup doğmadığını belirleyen temel kriterlerdir.
4. Bedelin Hesaplanma Yöntemi
YİGŞ’nin 22 ve 23. maddeleri uyarınca hesaplama şu şekilde yapılır:
-
%10 iş artışı kapsamında kalan işler:
Bedel, sözleşme fiyatları üzerinden hesaplanır. -
Sözleşmede fiyatı bulunmayan işler:
Bedel, YİGŞ’nin 22. maddesinde öngörülen tespit yöntemi kullanılarak belirlenir. -
%10’u aşan işler:
Bu işler için bedel, işin yapıldığı tarihteki serbest piyasa rayiçleri esas alınarak hesaplanır.
Bu ayrım, özellikle yüksek bedelli projelerde uyuşmazlığın sonucunu doğrudan etkileyen kritik bir unsurdur.
5. Sonuç
Sonuç olarak, yapım sözleşmelerinde sözleşme dışı işler ve fazla imalât, sözleşmenin türüne bakılmaksızın hukuken bedel talebine konu olabilir. Ancak bu talebin kabul edilebilmesi için, işin niteliğinin doğru tespit edilmesi ve bedelin Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22 ve 23. maddelerine uygun şekilde hesaplanması zorunludur. Aksi halde, talep edilen bedelin reddi veya eksik hesaplanması söz konusu olabilir.