Yapım İşlerinde İş Kalemi Artışı ve Revize Birim Fiyat Uygulaması: Sayıştay Kararı Çerçevesinde Değerlendirme

Birim fiyatlı yapım işlerinde, işin uygulanması sırasında ortaya çıkan iş kalemi artışları, idareler ile yükleniciler arasında en sık uyuşmazlığa konu olan hususların başında gelmektedir. Bu tür durumlarda sözleşme hükümleri, Kamu İhale Genel Tebliği ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi birlikte değerlendirilerek hareket edilmesi zorunludur. Aksi halde, hatalı fiyatlandırmalar kamu zararına yol açabilmektedir.

Sözleşmenin 28’inci Maddesi ve Hukuki Çerçeve

İncelenen yapım işine ait Sözleşmenin “Sözleşmede Bulunmayan veya Fiyatı Belli Olmayan İşlere Ait Birim Fiyat Tespiti ile İş Kalemi Miktarının Değişmesi” başlıklı 28’inci maddesinde, iş kalemi miktarının değişmesi ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.

Bu düzenlemeye göre:

• Bir iş kaleminde meydana gelen artışın %20’yi aşması,

• Aynı artışın toplamda sözleşme bedelinin %1’ini geçmesi,

halinde, artışa konu iş kaleminin birim fiyatının revize edilmesi gerekmektedir. Bu revize birim fiyat yalnızca %20’yi aşan kısım için uygulanır.

Revize Birim Fiyatın Üst Sınırı

Sözleşmenin 28.2.2 maddesi, revize birim fiyatın belirlenmesinde kritik bir sınır getirmektedir. Buna göre:

• Revize birim fiyat, ilgili iş kalemine ait resmi analiz ve rayiçler kullanılarak,

• %25 kâr ve genel gider dahil edilerek hesaplanan birim fiyattan yüksek olamaz.

Resmi analiz ve rayiçlerin bulunmaması halinde ise hesaplama, Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 22’nci maddesi hükümleri esas alınarak yapılmalıdır.

Kamu İhale Genel Tebliği ile Uyum

Kamu İhale Genel Tebliği’nin 52’nci maddesi, sözleşmedeki bu düzenlemeleri birebir tekrar ederek uygulamaya açıklık getirmektedir. Tebliğ uyarınca:

• %20’yi aşan iş kalemi artışlarında revize birim fiyat uygulaması zorunludur,

• Ancak idareler, revize edilen fiyatı mutlaka resmi analiz ve rayiçlerle karşılaştırmakla yükümlüdür.

Bu karşılaştırma yapılmadan yükleniciye ödeme yapılması, mevzuata aykırı işlem niteliği taşır.

Somut Olayda İş Kalemi Artışları

İncelenen ihalede   bazı iş kalemlerinde olağanüstü artışlar meydana gelmiştir:

• Betonarme Demirlerinin Kesilmesi, Bükülmesi ve Yerine Konulması” iş kaleminde artış oranı %266,84, sözleşme bedeline oranı %6,62,

• Çeşitli Demir İşleri Yapılması” iş kaleminde artış oranı %306,49, sözleşme bedeline oranı %6,90

olarak gerçekleşmiştir.

Bu oranlar, hem %20 artış sınırının hem de %1 sözleşme bedeli oranının açıkça aşıldığını göstermektedir.

Kamu Zararı Değerlendirmesi

Yapılan denetimde, idare tarafından revize birim fiyat hesabı yapıldığı, ancak bu fiyatların resmi analiz ve rayiçlerle karşılaştırılmadan yükleniciye ödendiği tespit edilmiştir. Bu durum, ilk aşamada kamu zararına sebebiyet vermiştir.

Sayıştay Kararının Önemi

Bu karar, idareler açısından önemli bir uygulama dersini ortaya koymaktadır:

• Revize birim fiyat hesaplamak tek başına yeterli değildir,

• Hesaplanan fiyatın mutlaka resmi analiz ve rayiç üst sınırıyla karşılaştırılması gerekir,

• Aksi halde ödeme yapılması, sonradan tahsil edilse dahi kamu zararı tespiti ile sonuçlanabilir.

Bu yönüyle karar, yapım işlerinde fiyat revizyonlarının şekli değil, içerik denetimiyle yapılması gerektiğini vurgulamaktadır.

Sonuç

Yapım işlerinde iş kalemi miktarının değişmesi, sözleşme ve Tebliğ hükümlerine sıkı sıkıya bağlı kalınmasını gerektiren teknik ve mali bir süreçtir. Revize birim fiyat uygulaması, idarelere esneklik sağlamakla birlikte, resmi analiz ve rayiç sınırları aşılmadığı sürece hukuka uygundur. Sayıştay içtihadı, bu sınırların ihlal edilmesi halinde kamu zararının kaçınılmaz olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

İhale ve sözleşme süreçlerine dair profesyonel destek, güncel analizler ve ayrıntılı bilgilendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz. Güncel paylaşımlarımız için ise X Hesabımızı ve Facebook Hesabımızı takip edebilirsiniz.