Hizmet Alımı İhalelerinde Fiyat Farkı Hesaplaması ve 365 Gün Kriterinin Hukuki Etkisi
Giriş
Hizmet alımı ihalelerinde fiyat farkı uygulaması, sözleşme süresi boyunca ortaya çıkabilecek maliyet değişimlerinin yüklenici üzerindeki etkisini dengelemeyi amaçlayan önemli bir hukuki mekanizmadır. Bu uygulamanın usul ve esasları, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu uyarınca çıkarılan “Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar” ile ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. Özellikle sözleşme süresi, işin personel çalıştırılmasına dayalı olup olmaması ve işçilik maliyetlerinin niteliği, fiyat farkı uygulanıp uygulanmayacağı noktasında belirleyici rol oynamaktadır.
Bu makalede, anılan Esaslar’ın 5, 6 ve 7’nci maddeleri çerçevesinde fiyat farkı hesaplaması ve 365 takvim günü sınırının hukuki sonucu, somut bir ihale örneği üzerinden ele alınacaktır.
Fiyat Farkı Hesabının Dayanağı ve Katsayılar
Hizmet alımı ihalelerinde fiyat farkı hesabı, Esaslar’ın “Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5’inci maddesinde yer alan formüller kullanılarak yapılmaktadır. Bu formüllerde yer alan sabit katsayılar, işin niteliğine göre belirlenen ve maliyet unsurlarının ağırlık oranlarını ifade eden göstergelerdir. Buna göre:
-
a1 katsayısı, haftalık çalışma saatinin tamamı idarede kullanılan işçiliklerin ağırlık oranını temsil eden ve 6’ncı maddeye göre fiyat farkı hesaplanan sabit katsayıyı,
-
a2 katsayısı, haftalık çalışma saatinin tamamı idarede kullanılmayan işçiliklerin ağırlık oranını,
-
b1 katsayısı, akaryakıtın ağırlık oranını,
-
b2 katsayısı, diğer katı veya sıvı yakıtların ağırlık oranını,
-
b3 katsayısı, malzeme veya diğer hizmetlerin ağırlık oranını,
-
c katsayısı ise makine ve ekipmanın amortismanına ilişkin ağırlık oranını temsil etmektedir.
Bu katsayıların toplamının 1,00 olması ve her bir katsayı için hesaplamaya esas alınacak endekslerin ihale dokümanında açıkça gösterilmesi zorunludur.
İşçilik Maliyetlerindeki Değişiklik ve 6’ncı Madde
Esaslar’ın “İşçilik maliyetlerindeki değişiklik” başlıklı 6’ncı maddesi, işçilik giderlerine özgü özel bir fiyat farkı mekanizması öngörmektedir. Buna göre; ihale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanılmasının öngörüldüğü işçilikler için, çalıştırılan işçinin ihale tarihi itibarıyla hesaplanan brüt maliyeti ile uygulama ayındaki brüt maliyeti arasındaki fark, 5’inci maddede yer alan genel formül uygulanmaksızın doğrudan ödenir veya kesilir.
Ayrıca, ihale dokümanında personele brüt asgari ücretin belirli bir yüzde fazlası oranında ücret ödenmesi öngörülmüşse, fiyat farkı fiilen ödenen ücret esas alınarak ve asgari ücretteki brüt artış oranı dikkate alınarak hesaplanır. Ulusal bayram, genel tatil günleri ve fazla çalışma ücretleri de bu kapsamda değerlendirilir.
365 Takvim Günü Kriteri ve İdarenin Takdir Yetkisi
Esaslar’ın 7’nci maddesi, fiyat farkının uygulanabilmesi için idari şartname ve sözleşmede bu Esaslar’a göre fiyat farkı hesaplanacağının belirtilmesini zorunlu kılmaktadır. Maddenin birinci fıkrasında yer alan düzenlemeye göre:
-
Sözleşme süresi 365 takvim gününü aşan hizmet alımı ihalelerinde, fiyat farkı hesaplanacağına ilişkin düzenlemeye yer verilmesi zorunludur.
-
Sözleşme süresi 365 takvim gününü aşmayan hizmet alımlarında ise kural olarak idareye takdir yetkisi tanınmıştır. Ancak, ihale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanıldığı hizmet alımlarında, en azından 6’ncı maddeye göre işçilik maliyetleri için fiyat farkı hesaplanmasına ilişkin düzenleme yapılması zorunludur.
Somut Olayın Değerlendirilmesi
İncelemeye konu ihalede, işin süresinin 365 takvim gününü aşmadığı (364 gün) tespit edilmiştir. Bununla birlikte, birim fiyat teklif cetvelinde personel sayısının belirlendiği ve ihale dokümanı düzenlemelerinden personelin tam zamanlı olarak çalışacağının anlaşıldığı görülmektedir. Bu durum, ihalenin personel çalıştırılmasına dayalı olmamakla birlikte, işçilik maliyetlerinin belirli ve öngörülebilir olduğu bir hizmet alımı niteliği taşıdığını göstermektedir.
Bu çerçevede, Esaslar’ın 6’ncı maddesi uyarınca işçilik maliyetlerine ilişkin fiyat farkı düzenlemesine yer verilmesi zorunlu olmasına rağmen, İdari Şartname’nin 43’üncü maddesinde “fiyat farkı verilmeyeceği” yönünde düzenleme yapılmıştır. Bu düzenlemenin, fiyat farkına ilişkin Esaslar’a açıkça aykırı olduğu değerlendirilmiştir.
Sonuç
Hizmet alımı ihalelerinde fiyat farkı uygulaması, yalnızca sözleşme süresine bağlı bir tercih konusu değildir. Özellikle sözleşme süresi 365 takvim gününü aşmayan ihalelerde dahi, ihale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve personelin tam zamanlı çalıştığı hallerde, işçilik maliyetleri için fiyat farkı düzenlemesi yapılması hukuki bir zorunluluktur. İnceleme konusu olayda, fiyat farkı verilmeyeceğine ilişkin doküman düzenlemesi bu zorunluluğa aykırı bulunmuş ve başvuru sahibinin iddiasının yerinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
