Bazı Yapım İşlerinde Yer Teslimi Yapılmasına Rağmen İnşaatların Fiilen Başlamaması, İmar Tadilatları Nedeniyle Süre Uzatımları Verilmesi, Yapı Ruhsatı Alınmadan İmalatlara Başlanması ve Hakediş Ödemeleri Yapılması
A) Bazı Yapım İşlerinde Yer Teslimi Yapılmasına Rağmen İnşaatların Fiilen Başlamaması
Yatırım İzleme Müdürlüğünce ihale edilen bazı yapım işlerinde inşaat sahalarında mevcut binaların zamanında yıkılmaması, yeni yapılacak binanın oturacağı alanda elektrik ve telefon direklerinin bulunması nedenleriyle sözleşme hükümlerine göre iş yeri teslimlerinin yapılmasına rağmen inşaatların fiilen başlayamadığı görülmüştür.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Mücbir sebepler” başlıklı 10’uncu maddesine göre; doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmî veya genel seferberlik ilânı, gerektiğinde kurum tarafından belirlenecek benzeri diğer hallerin mücbir sebep kabul edilerek süre uzatımı verilebileceği düzenlenmiştir. Ayrıca süre uzatımı verilmesi, sözleşmenin feshi gibi durumlar da dahil olmak üzere, idare tarafından anılan Kanunda belirtilen hallerin mücbir sebep olarak kabul edilebilmesi için; yükleniciden kaynaklanan bir kusurdan ileri gelmemiş olması, taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması, yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş bulunması, mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde yüklenicinin idareye yazılı olarak bildirimde bulunması ve yetkili merciler tarafından belgelendirilmesi zorunludur.
Yapılan inceleme sonucunda ihalesi yapılan bazı inşaat sahalarında bulunan eski binaların zamanında yıkılmaması, elektrik ve telefon direklerinin sorumlu İdare tarafından zamanında kaldırılmasının sağlanmaması sonucunda iş yerlerinin teslim edilmesine rağmen inşaatların zamanında başlamayarak süre uzatımı verilmesine neden olduğu görülmüştür.
B) Yapım İşlerinde İmar Tadilatları Nedeniyle Süre Uzatımları Verilmesi
Yatırım İzleme Müdürlüğünce ihale edilen bazı yapım işlerinde imar tadilatı gerekçesiyle süre uzatımı kararı verildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesine göre; İdareler anılan Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenilirliği, gizliliği, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludurlar.
Anılan Kanun’un 62’nci maddesinin (c) fıkrasında ise yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılamadan ihaleye çıkılamayacağı hükmü yer almaktadır.
Yapım işlerinde imar tadilatları tam olarak gerçekleştirilmeden ihaleye çıkılması ve bu gerekçeyle süre uzatımı verilmesi yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.
C) Bazı Yapım İşlerinde Yapı Ruhsatı Alınmadan İmalatlara Başlanması ve Hakediş Ödemeleri Yapılması
Yatırım İzleme Müdürlüğünce ihale edilen ve/veya yürütülen bazı yapım işlerinde, yapım işlerine ait sözleşmelerine aykırı olarak yapı ruhsatı alınmadan imalatlara başlandığı ve hakediş ödemeleri yapıldığı görülmüştür.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesine göre; anılan Kanun kapsamına giren bütün yapılar için yine aynı Kanun’un 26’ncı maddesinde belirlenen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir.
Yapı ruhsatı, yapım işlerine ait projeler dâhilinde bir inşaatı yapımına başlanması için verilen izin belgesi; hakediş ise ihalesi yapılan yapım işlerine ait imzalanan sözleşmelere istinaden uygulaması başlatılmış projeler esas alınarak, yine sözleşmelerinde belirlenen aralıklarla, yapılan iş miktarı karşılığında yükleniciye ödenen bedel şeklinde tanımlanabilir.
Aşağıdaki tabloda belirtilen yapım işlerine ait sözleşmelerin “Diğer hususlar” başlıklı 33’üncü maddesinin 1’inci fıkrası aynen; “Yapım işine ait Yapı Ruhsatı alınmadan imalatlara başlanılmayacaktır. Yapı Ruhsatı alımına kadar geçen süre işin süresine dâhildir. Ancak idareden kaynaklanan sebeplerden dolayı Yapı Ruhsatı alınamıyor ise bu süre yüklenicinin süre uzatımı başvurusu halinde ek süre olarak verilecektir.” şeklinde tanımlanmıştır.
İşlere ait hakediş ödemelerine esas belge tarihleri incelendiğinde yapı ruhsatı alınmadan hakediş ödemelerinin yapıldığı yani yapım işlerinin sözleşmelerine aykırı olarak yapı ruhsatı alınmadan inşaat sahalarında imalatların yapımına başlandığı görülmüştür.
Sonuç olarak, Başkanlık tarafından imzalanan sözleşme hükümlerine riyaet edilmesinin sağlanması ve yapı ruhsatı alınmadan inşaatlara başlanarak karşılaşılabilecek cezai yaptırımların önüne geçilmesi gereklidir.
(Konya Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı 2019 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu)
