İtirazen Şikâyet Başvuru Bedelinin İadesi, Mülkiyet Hakkı ve AYM İçtihadı 

Giriş

Kamu ihale mevzuatı, hak kayıplarının hızlı biçimde giderilebilmesi amacıyla şikâyet ve itirazen şikâyet mekanizmalarını zorunlu ön başvuru yolları olarak düzenlemiştir. Ancak bu idari başvuru yollarının işletilmesi sırasında ödenen itirazen şikâyet başvuru bedelinin, başvuru kısmen dahi haklı bulunsa bile iade edilmemesi, gerek uygulamada tartışmalara gerekse mülkiyet hakkı bağlamında anayasal değerlendirmelere konu olmuştur.

“Malzemeli Yemek Pişirme Dağıtım ve Sonrası Hizmet Alımı” ihalesi üzerine yapılan itirazen şikâyet başvurusunda Kamu İhale Kurulu’nun “düzeltici işlem belirlenmesine” karar vermesine rağmen başvuru bedelini iade etmemesi, bu bağlamdaki hukuki tartışmaları yeniden gündeme getirmiş; sonuç olarak yargı, Anayasa Mahkemesi içtihadı doğrultusunda Kurul kararını hukuka aykırı bulmuştur.

Bu makalede, söz konusu uyuşmazlık çerçevesinde itirazen şikâyet bedelinin iadesi, mülkiyet hakkı, idarenin tazmin yükümlülüğü ve AYM’nin bağlayıcı yaklaşımı kapsamlı şekilde ele alınmaktadır.

Uyuşmazlığın Arka Planı

Sinop İl Sağlık Müdürlüğü’nce 25.02.2025 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen hizmet alımı ihalesinde davacı şirket, ihale işlemlerinin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikâyet başvurusunda bulunmuş ve başvuru için gerekli bedeli ödemiştir.

Kamu İhale Kurulu:

• Başvurunun bazı iddialarında davacıyı haklı bulmuş,

• Bu kapsamda düzeltici işlem belirlemiştir,

• Ancak başvurunun tüm iddiaları kabul edilmediği gerekçesiyle başvuru bedelinin iadesine karar vermemiştir.

Bu durum üzerine açılan davada Kurul kararının bu kısmının iptali istenmiştir.

AYM Kararı ve Mülkiyet Hakkı Bağlamı

Anayasa Mahkemesi’nin 15.01.2020 tarihli ve 2017/37300 başvuru numaralı kararı bu uyuşmazlığın çözümünde belirleyici bir içtihattır. AYM bu kararında şu sonuçlara ulaşmıştır:

1. İtirazen şikâyet başvuru bedeli alınmasının amacı, gereksiz başvuruları azaltmak ve idari sürecin etkinliğini sağlamaktır.

2. Başvurunun haklı bulunmasına rağmen bedelin iade edilmemesi:

   • Başvuran üzerinde aşırı külfet oluşturur,

   • Mülkiyet hakkını ölçüsüz şekilde sınırlar,

   • Hak arama hürriyetini fiilen zorlaştırabilir.

3. İtirazen şikâyet başvurusu zorunlu bir yol olduğundan, isteklinin dava açmadan önce bu süreci işletmesi gerekir.

4. Doğrudan dava yoluna gidilebilseydi,

   • Başvuru bedeli ödenmeyecek,

   • Davacı haklı çıkarsa yargılama giderleri karşı tarafa yüklenebilecekti.

5. Bu nedenle haklı çıkan kişiye bedelin iade edilmemesi, anayasal güvencelere aykırıdır.

Bu yaklaşım, somut uyuşmazlığın değerlendirilmesinde de mahkemeye yön vermiştir.

Somut Olayda Mahkemenin Değerlendirmesi

Mahkeme, davacının itirazen şikâyet başvurusundaki bazı iddialarının haklı bulunduğunu; dolayısıyla başvuru yolunun zorunlu olması nedeniyle ödenen bedelin iade edilmemesinin mülkiyet hakkına müdahale niteliği taşıdığını vurgulamıştır.

Başlıca tespitler şunlardır:

1. Davacı başvuruda kısmen haklıdır

Kamu İhale Kurulu tarafından düzeltici işlem belirlenmesi, başvurunun en azından bir bölümünün haklı olduğunun açık göstergesidir.

2. İtirazen şikâyet yolu zorunlu bir başvuru yoludur

4734 sayılı Kanun gereği, isteklilerin doğrudan dava açma imkânı bulunmayıp önce idari başvuru mekanizmasını işletmeleri gerekmektedir.

3. Başvuru bedelinin iade edilmemesi mülkiyet hakkını ihlal eder

Haklı çıkan başvuru sahipleri yönünden:

• Orantısız yük oluşturur,

• Hukuki güvenliği zedeler,

• Anayasa’nın 35. maddesi uyarınca korunan malvarlığı hakkını ihlal eder.

4. İdarenin tazmin sorumluluğu

Anayasa’nın 125. maddesi uyarınca idare, işlem ve eylemlerinden doğan zararları karşılamakla yükümlüdür.

Dolayısıyla başvuru bedelinin iade edilmemesi,

• Hukuka aykırı bir idari işlem niteliği taşır,

• Tazmin sorumluluğunu doğurur.

Mahkemenin Sonucu

Mahkeme aşağıdaki kararlara hükmetmiştir:

• Dava konusu işlemin iptali

• Davacının ödediği itirazen şikâyet başvuru bedelinin iadesi

• İadenin, davanın açıldığı 30.06.2025 tarihinden itibaren yasal faiz işletilerek yapılması

Bu karar, AYM’nin mülkiyet hakkı ile ilgili içtihadını kamu ihale hukukunda somut şekilde uygulayan önemli bir örnek oluşturmuştur.

Sonuç

Bu karar, kamu ihale süreçlerinde hak arama özgürlüğünün önünde mali bir engel oluşturabilecek uygulamaların anayasal güvenceye aykırı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Özellikle:

• İtirazen şikâyet yolunun zorunlu olması,

• Başvurunun kısmen dahi haklı bulunması hâlinde bedelin iade edilmesinin zorunluluğu,

• AYM içtihadının alt derece mahkemeleri açısından bağlayıcılığı

kararın temel dayanaklarını oluşturmaktadır.

İdarelerin, başvurunun kabul edilme derecesine bakılmaksızın mülkiyet hakkı ve hak arama hürriyeti ilkelerini gözeterek karar tesis etmeleri, kamu ihale hukukunda adalet ve etkinliği artıracaktır.