Hizmet Alımı İhalelerinde Araç Yaşı ve Teknik Kriterlerin Rekabet Üzerindeki Etkisi
Giriş
Kamu ihale hukukunda idarelerin teknik şartname hazırlama sürecindeki takdir yetkisi, ihale konusu işin niteliği ve kamu yararı doğrultusunda geniş olmakla birlikte sınırsız değildir. Teknik kriterlerin belirlenmesinde rekabetin korunması, fırsat eşitliğinin sağlanması ve kamu kaynaklarının etkin, ekonomik ve verimli kullanılması ilkeleri temel referans noktalarını oluşturmaktadır. İnceleme konusu olayda, hizmetin ifası sırasında kullanılacak araçlara ilişkin getirilen “en az 2023 model” şartının bu ilkelerle uyumlu olup olmadığı tartışma konusu olmuştur.
İhale Konusu İşin Kapsamı ve Araç Gereksinimi
Teknik Şartname’nin “İşin Kapsamı” başlıklı 1’inci maddesinde, Muğla Büyükşehir Belediyesi Muğla Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü hizmet alanında bulunan su ve atık su abonelerine yönelik olarak; sayaç okuma, tahakkuk ve faturalandırma, fatura dağıtımı, ihbarname bırakılması, izinsiz ve usulsüz su kullanımının tespiti ve raporlanması gibi geniş kapsamlı saha hizmetlerinin yürütüleceği düzenlenmiştir.
Bu hizmetlerin ifası için Teknik Şartname’nin 9’uncu maddesinde yüklenici tarafından temin edilmesi öngörülen araçlar şu şekilde belirlenmiştir:
-
24 adet binek ve/veya panelvan cinsi hizmet aracı,
-
23 adet 4×2 çift kabinli, 2 metreküp taşıma kapasiteli kamyonet,
-
83 adet 90 cc – 160 cc arası motosiklet.
Tüm bu araçların en az 2023 model ve üzeri olması ve 100.000 km’yi aşmamış bulunması şartı getirilmiştir. Sözleşme Tasarısı’na göre işin süresi ise 01.01.2026 – 30.06.2027 tarihleri arasında toplam 546 gün (yaklaşık 1,5 yıl) olarak belirlenmiştir.
İdarenin Takdir Yetkisi ve Hukuki Sınırları
Şüphesiz ki işin yürütülmesi sırasında kullanılacak araçların türü, sayısı ve teknik özelliklerinin belirlenmesi, hizmetin niteliği gözetilmek suretiyle idarenin takdir yetkisi kapsamında yer almaktadır. İdareler, sahip oldukları tecrübe ve hizmetin gereklilikleri doğrultusunda teknik düzenlemeler yapabilirler.
Ancak bu takdir yetkisi kullanılırken;
-
4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinde yer alan temel ilkeler,
-
Rekabeti engelleyici düzenlemelerden kaçınılması,
-
Tüm istekliler için fırsat eşitliğinin sağlanması,
-
İhtiyacı karşılayacak optimum kalitenin, en uygun maliyetle temin edilmesi
zorunludur.
Araçlar İçin Tek Tip Model Yılı Şartının Değerlendirilmesi
İncelemeye konu ihalede, nitelikleri ve kullanım amaçları birbirinden oldukça farklı olan binek/panelvan araçlar, kamyonetler ve motosikletler bakımından herhangi bir ayrım yapılmaksızın tamamı için en az 2023 model olma şartı getirilmiştir.
Oysa;
-
Motosikletler ile kamyonetlerin kullanım yoğunluğu, ekonomik ömürleri ve temin koşulları farklıdır.
-
İhalenin süresi yalnızca 1,5 yıl olup, bu süre için 2022 veya 2021 model, teknik açıdan yeterli ve bakımlı araçların hizmeti aksatmadan yerine getirmesi mümkündür.
-
Araçların tamamı için aynı model yılı şartının getirilmesi, özellikle ikinci el piyasası ve kiralama imkânları dikkate alındığında, potansiyel isteklilerin önemli bir kısmını ihale dışına itebilecek niteliktedir.
Bu çerçevede, söz konusu model yılı şartının neden gerekli olduğuna ilişkin idare tarafından ortaya konulmuş makul ve somut bir gerekçenin bulunmadığı görülmektedir. Gerekçesi açıklanmayan ve farklı nitelikteki araçlar için tek tip model yılı şartı öngören bu düzenleme, objektif bir kriter olarak değerlendirilememektedir.
Rekabet, Kamu Yararı ve Kaynakların Etkin Kullanımı
Kamu alımlarında idarelerden beklenen, ihtiyacı karşılayacak hizmeti gereksiz kalite veya maliyet artışına yol açmadan, rekabetçi bir ortamda temin etmeleridir. İnceleme konusu düzenleme ise;
-
Rekabeti daraltıcı nitelik taşımakta,
-
İhaleye katılımı gereksiz şekilde kısıtlamakta,
-
Daha ekonomik tekliflerin ortaya çıkmasını engelleyebilecek sonuçlar doğurmakta,
-
Kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması ilkesine aykırılık oluşturmaktadır.
Bu nedenle söz konusu araç model yılı şartının, idarenin takdir yetkisi kapsamında meşru ve ölçülü bir düzenleme olarak kabul edilmesi mümkün değildir.
Sonuç
Muğla Su ve Kanalizasyon İdaresi tarafından gerçekleştirilen hizmet alımı ihalesinde, işin süresi ve niteliği dikkate alındığında; farklı türdeki araçların tamamı için en az 2023 model olma şartının getirilmesi, makul ve objektif bir gerekçeye dayanmamakta ve ihaleye katılımı kısıtlayıcı nitelik taşımaktadır.
Bu yönüyle söz konusu düzenleme, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkeleriyle bağdaşmamakta olup, idarenin takdir yetkisi sınırlarını aştığı ve rekabeti engelleyici bir etki doğurduğu sonucuna varılması hukuken isabetlidir.
