Kamu İhale Kurumunun İnceleme Yetkisinin Sınırları ve İhtiyacın Belirlenmesi Sorunu
Giriş
Kamu ihale hukukunda idarelerin ihtiyaçlarını belirleme yetkisi ile Kamu İhale Kurumunun (Kurum) denetim ve inceleme yetkisi arasında açık bir görev ve yetki ayrımı bulunmaktadır. Bu ayrım, hem idarenin takdir yetkisinin korunması hem de Kurumun hukuka uygunluk denetimi ile sınırlı bir inceleme yapabilmesini teminen mevzuatla net biçimde çizilmiştir. İnceleme konusu olayda da başvuru sahibinin iddiası, Kurumun görev alanı ile idarenin yerindelik takdiri arasındaki bu ayrım çerçevesinde değerlendirilmiştir.
Kamu İhale Kurumunun İnceleme Yetkisi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve ikincil mevzuat hükümleri uyarınca, Kamu İhale Kurumu; ihale yetkilisinin onayı ile başlayan ve usulüne uygun şekilde imzalanan sözleşme ile sona eren ihale sürecinde, idare tarafından tesis edilen işlem ve eylemlere karşı yapılan başvuruları incelemek ve sonuçlandırmakla görevlidir.
Bu kapsamda Kurumun inceleme yetkisi, ihale sürecine ilişkin işlemlerin hukuka uygunluğu ile sınırlıdır. Kurumun, idarelerin yerine geçerek idari takdir kullanması, başka bir ifadeyle idarenin ihtiyacının ne olduğu veya ne olması gerektiği konusunda karar vermesi, Kanun’un Kuruma tanıdığı görev alanının dışında kalmaktadır.
Başvuru Sahibinin İddiasının Niteliği
Başvuru sahibi tarafından, idarece talep edilen toplam 210.000.000 puanlık hizmetin 30 aylık iş süresine bölünmesiyle aylık 7.000.000 puanlık hizmet ihtiyacı ortaya çıktığı, bunun ise Antalya ili ölçeğinde ihtiyacın üzerinde bir cihaz talebine işaret ettiği ileri sürülmüştür.
Bu iddia, özünde ihale dokümanında belirlenen iş miktarının ve hizmet kapasitesinin gereğinden fazla olduğu, dolayısıyla idarenin ihtiyacı hatalı veya orantısız tespit ettiği yönündedir. Ancak bu tür bir değerlendirme, ihale sürecindeki işlemlerin hukuka uygunluğundan ziyade, idarenin ihtiyacı doğru belirleyip belirlemediğine ilişkin bir sorgulamayı içermektedir.
Yerindelik Denetimi ve Hukuka Uygunluk Denetimi Ayrımı
Kamu İhale Kurumunun denetimi, hukuka uygunluk denetimi ile sınırlı olup, yerindelik denetimi yapma yetkisi bulunmamaktadır. Yerindelik denetimi; idarenin ihtiyacının miktar, kapsam ve büyüklük itibarıyla isabetli olup olmadığının değerlendirilmesini ifade eder. Bu tür bir denetim ise idarenin kendi iç işleyişi ile üst idari denetim mekanizmaları kapsamında ele alınması gereken bir husustur.
Dolayısıyla, Kurumun idarenin belirlediği hizmet puanı miktarının fazla veya az olduğuna, ihtiyacı karşılayıp karşılamadığına ya da alternatif bir ihtiyacın daha uygun olacağına dair bir tespit yapması, Kanun’un öngördüğü yetki sınırlarını aşan bir yerindelik denetimi niteliği taşımaktadır.
Sonuç
Mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde;
-
İdarelerin kendi ihtiyaçlarını belirleme konusunda görev ve yetkiye sahip olduğu,
-
Kamu İhale Kurumunun ise ihale sürecine ilişkin işlemleri yalnızca hukuka uygunluk yönünden inceleyebileceği,
-
Başvuru sahibinin iddiasının esasen “ihtiyaçtan fazla büyüklükte cihaz talep edildiği” savına dayandığı ve bu yönüyle yerindelik denetimi talebi içerdiği
anlaşılmaktadır. Bu nedenle, Kurumun idarenin ihtiyacının doğruluğunu veya miktarının yerindeliğini inceleme yetkisi bulunmadığından, başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılması hukuken isabetli olmuştur.
