İhalenin İptalinde Takdir Yetkisi ve Rekabet İlkesinin Sınırları

Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci Maddesi Işığında Hukuki Değerlendirme

Kamu ihale sürecinde ihalenin iptali, idarelere tanınan önemli yetkilerden biridir. Ancak bu yetkinin kullanımı, her durumda sınırsız bir takdir yetkisi anlamına gelmemektedir. Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri, idarenin iptal kararlarını kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda, objektif ve ölçülü şekilde tesis etmesini zorunlu kılmaktadır.

Bu yazıda, ihalenin iptaline ilişkin takdir yetkisinin sınırları, rekabet ilkesinin doğru yorumu ve Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesi çerçevesinde yapılan hukuki değerlendirme ele alınmaktadır.

İdarenin İhaleyi İptal Yetkisi Nedir?

Mevzuat hükümleri uyarınca idareler;

• Bütün teklifleri reddederek ihaleyi iptal edebilir,

• Bu durumda herhangi bir yükümlülük altına girmez.

Bu düzenleme, ihaleyi yapan idarelere ihaleyi iptal etme konusunda takdir yetkisi tanımaktadır. Ancak bu yetki:

• Mutlak değildir,

• Sınırsız değildir,

• Keyfi şekilde kullanılamaz.

İptal yetkisinin, mutlaka Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesinde yer alan temel ilkelerle uyumlu olması gerekmektedir.

Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci Maddesi ve Temel İlkeler

4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesi, ihale süreçlerinde gözetilmesi gereken temel ilkeleri açıkça düzenlemiştir. Bunlar arasında özellikle:

• Rekabet,

• Saydamlık,

• Eşit muamele,

• Kaynakların verimli kullanılması

ön plana çıkmaktadır.

Bu ilkeler, yalnızca ihale sürecinin yürütülmesinde değil, aynı zamanda ihalenin iptal edilmesi gibi kritik kararların alınmasında da bağlayıcıdır.

Rekabet İlkesinin Doğru Yorumu

İdare tarafından ihalenin iptaline gerekçe olarak sıklıkla rekabet ilkesinin sağlanamadığı iddia edilmektedir. Ancak rekabet ilkesi;

• İhale dokümanında katılımı kısıtlayıcı düzenlemelerin bulunmaması,

• İdarenin isteklilerin katılımını engelleyici tutum içinde olmaması,

• Mümkün olan en fazla sayıda isteklinin, özgür iradesiyle ihaleye katılabilmesi,

• Bu sayede yaklaşık maliyete göre en uygun fiyatın elde edilmesi

anlamına gelmektedir.

Rekabet değerlendirmesi, yalnızca ihalenin son aşamasında kalan geçerli teklif sayısına bakılarak yapılamaz.

Somut Olayda Rekabet Şartlarının Değerlendirilmesi

İncelemeye konu olayda;

• İhale açık ihale usulü ile gerçekleştirilmiş,

• 5 adet ihale dokümanı EKAP üzerinden indirilmiş,

• 4 istekli ihaleye teklif sunmuştur.

İlk aşamada;

• İhale, başvuru sahibi istekli üzerinde bırakılmıştır.

Ancak daha sonra yapılan şikâyet üzerine;

• İki isteklinin teklifleri,
  4734 sayılı Kanun’un 17/d maddesi kapsamında
  “bir istekli tarafından doğrudan veya dolaylı olarak birden fazla teklif verilmesi” gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılmıştır.

Bu aşamada ihalede;

• Tek geçerli teklif kalmış,

• Bu teklif yaklaşık maliyetin altında,

• Değerlendirme dışı bırakılan isteklilerin teklifleri ise daha yüksek bedellidir.

İhalenin İptalinde Kamu Yararı ve Hizmet Gerekleri

Gelinen aşamada;

• Rekabet şartlarının ihalenin tüm süreci dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiği,

• Sadece değerlendirme dışı bırakılan teklif sayısına dayanılarak
  “rekabet oluşmadığı” sonucuna varılamayacağı,

• İhalenin, kamu kaynaklarını daha ekonomik kullanma imkânı sunduğu

açıkça ortaya çıkmaktadır.

Bu nedenle idarece tesis edilen ihalenin iptali işlemi:

• Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesinde belirtilen temel ilkelere aykırı,

• Kamu yararı ve hizmet gerekleriyle uyumsuz,

• Takdir yetkisinin amacı dışında kullanılması niteliğindedir.

Sonuç: İptal Yetkisi Keyfi Şekilde Kullanılamaz

Bu değerlendirmeler ışığında;

• İdarenin ihaleyi iptal etme yetkisi bulunmakla birlikte,

• Bu yetki rekabet ilkesini dar yorumlayarak,

• Objektif verilerden uzak,

• Kamu yararını gözetmeden kullanılamaz.

Somut olayda, ihalenin iptaline ilişkin işlem hukuka uygun bulunmamış, bu nedenle başvuru sahibinin iddiasının yerinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.