HAK EDİŞLERİN ZAMANINDA ÖDENMEMESİ SÜRE UZATIM NEDENİ MİDİR?
Kamu yapım işlerinde hakediş ödemeleri, yüklenicinin işi sözleşmeye uygun şekilde sürdürebilmesi açısından hayati öneme sahiptir. Hakedişin süresinde ödenmemesi, yalnızca mali bir sorun yaratmakla kalmaz; aynı zamanda işin ilerlemesini doğrudan etkileyerek gecikmelere ve sözleşmesel ihtilaflara yol açabilir.
Bu yazıda, verilen yasal metin çerçevesinde hakediş ödeme süreleri, sözleşme hükümleri ile YİGŞ arasındaki ilişki ve süre uzatımı şartları ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.
Hakediş Ödeme Süreleri: Sözleşme ve YİGŞ Hükümleri
İşe ait sözleşme ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) hükümleri birlikte değerlendirildiğinde;
-
Hakediş raporlarının, yüklenici veya vekili tarafından imzalanarak idareye verilmesinden itibaren
-
En geç 30 gün içinde onaylanması,
-
Onay tarihinden itibaren 30 gün içinde tahakkuka bağlanması,
-
Tahakkuk tarihinden itibaren ise 15 gün içinde ödeme yapılması
öngörülmektedir.
Ancak sözleşmenin 11’inci maddesinin 2’nci fıkrasında, hakediş ödemelerine ilişkin olarak farklı bir düzenleme yer almaktadır. Buna göre:
-
Hakedişler, onay ve tahakkuk işlemlerinden sonra
-
Toplamda 60 (altmış) gün içinde ödenecektir.
Bu hüküm, 60 gün içinde ödeme yapılamaması durumunda işin yürütümünün olumsuz etkilenebileceğinin açıkça dikkate alındığını göstermektedir.
Hakedişin Zamanında Ödenmemesinin İşe Etkisi
Yüklenici, idareye sunduğu ve onaylanan hakediş bedelini, sözleşmede belirtilen süre içinde alarak:
-
Yeni imalatlar yapmakta,
-
İş programına uygun şekilde faaliyetlerini sürdürmekte,
-
Malzeme ve işçilik temin etmektedir.
Dolayısıyla hakediş bedelinin zamanında ödenmemesi, yüklenicinin bu faaliyetleri yerine getirememesine ve sonuç olarak işin gecikmesine neden olabilmektedir. Bu tür gecikmelerin, yüklenicinin kusurundan kaynaklanmadığı açıktır.
YİGŞ 29. Madde Kapsamında Süre Uzatımı
YİGŞ’nin 29’uncu maddesinin 4’üncü fıkrası, bu tür durumlara özel bir düzenleme içermektedir. Buna göre;
-
İdarenin, sözleşmenin ifasına yönelik yükümlülüklerini (özellikle hakedişi süresinde ödeme yükümlülüğünü)
-
Yüklenicinin kusuru olmaksızın yerine getirmemesi,
-
Bu nedenle yükleniciye atfedilemeyen gecikmelerin meydana gelmesi,
-
Ortaya çıkan durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması
-
Ve yüklenicinin bu engeli kendi imkânlarıyla ortadan kaldıramaması
hâllerinde, yükleniciye süre uzatımı verilmesi zorunludur.
Süre Uzatımının Kapsamı ve İş Programının Revizyonu
Bu şartların oluşması durumunda;
-
Gecikmeye sebep olan işi engelleyici nedenler ve
-
Yapılacak işin niteliği
dikkate alınarak, işin bir kısmı veya tamamı için gerçekleşen gecikme süresi tespit edilir.
Belirlenen gecikme süresi kadar — hatta en az bu süre kadar — yükleniciye süre uzatımı verilmesi ve:
-
İş programının,
-
Verilen yeni süreye uygun şekilde
revize edilmesi gerekmektedir.
Bu düzenleme, yüklenicinin idarenin kusurundan kaynaklanan gecikmeler nedeniyle cezalandırılmasının önüne geçmeyi amaçlamaktadır.
Sonuç
Kamu yapım işlerinde hakediş ödemelerinin süresinde yapılması, sözleşmenin sağlıklı şekilde ifası için vazgeçilmezdir. İdarenin ödeme yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle ortaya çıkan gecikmelerde, YİGŞ 29. madde uyarınca yükleniciye süre uzatımı verilmesi ve iş programının revize edilmesi hukuki bir zorunluluktur.
Bu nedenle hem idarelerin hem de yüklenicilerin, hakediş süreçlerini mevzuata uygun ve titizlikle yürütmeleri büyük önem taşımaktadır.
