Rekabeti ve İhale Kararını Etkileyen Eylemlerin Hukuki Sonuçları
📌 Giriş
Kamu ihalelerinde şeffaflık, rekabet, eşit muamele ve güvenilirlik, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun temelini oluşturan ilkelerdir. Bu ilkelerin korunması amacıyla Kanun, ihale sürecini bozabilecek bazı fiil ve davranışları açıkça yasaklamış ve bu fiilleri işleyen istekliler hakkında ağır yaptırımlar öngörmüştür.
Bu yazıda, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 10 ve 17’nci maddeleri çerçevesinde yasak fiil ve davranışlar ile bunların ihale sürecine etkileri ele alınmaktadır.
Yasak Fiil ve Davranışların Hukuki Dayanağı
📌 4734 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (j) bendi,
📌 Kanun’un 17’nci maddesinde belirtilen yasak fiil veya davranışlarda bulunduğu tespit edilen isteklilerin ihale dışı bırakılacağını hüküm altına almıştır.
Bu düzenleme, yalnızca bir yaptırım mekanizması değil, aynı zamanda ihale sürecinin dürüstlük ve rekabet ortamı içinde yürütülmesini sağlayan koruyucu bir normdur.
4734 Sayılı Kanun’un 17’nci Maddesinde Sayılan Yasak Fiiller
Kanun’un 17’nci maddesinin (a) ve (b) bentlerinde, ihale sürecini doğrudan etkileyen fiiller ayrıntılı biçimde sayılmıştır. Buna göre yasaklanan davranışlar arasında özellikle;
-
Hile, vaat, tehdit ve nüfuz kullanma,
-
Çıkar sağlama, irtikap ve rüşvet,
-
Anlaşma yoluyla ihaleye fesat karıştırmak,
-
İsteklileri tereddüde düşürmek,
-
İhaleye katılımı engellemek,
-
İsteklilere anlaşma teklifinde bulunmak veya teşvik etmek,
-
Rekabeti ya da ihale kararını etkileyecek davranışlarda bulunmak,
yer almaktadır.
Bu fiillerin açık veya örtülü şekilde gerçekleştirilmesi dahi, yasak kapsamına girmesi için yeterli kabul edilmektedir.
Yasak Fiillerin Tespiti Halinde Uygulanacak Yaptırımlar
📌 Yasak fiil veya davranışların tespit edilmesi halinde;
-
İstekli ihale dışı bırakılır,
-
Durumun niteliğine göre 4734 sayılı Kanun’un dördüncü kısmında yer alan
👉 yasaklama,
👉 cezai ve idari yaptırımlar,
uygulanır.
Bu yönüyle Kanun, yalnızca mevcut ihaleyi değil, isteklinin gelecekteki ihalelere katılımını da etkileyebilecek sonuçlar doğurmaktadır.
İhalenin Doğal İşleyişi ve Temel İlkeler
Kanun koyucuya göre bir ihalenin hukuka uygun şekilde yürütülmesi;
✔️ Sadece usule ilişkin kurallara uyulmasıyla değil,
✔️ Aynı zamanda ihale sürecinin doğal işleyişini bozabilecek her türlü davranıştan kaçınılmasıyla mümkündür.
Bu nedenle, şeklen mevzuata uygun görünen bazı işlemler dahi, rekabeti zedeleyici veya iş birliği izlenimi doğurucu nitelikteyse, yasak fiil kapsamında değerlendirilebilmektedir.
Sonuç ve Değerlendirme
📌 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, ihale sürecini sadece teknik bir prosedür olarak değil, etik ve rekabet temelli bir kamu faaliyeti olarak ele almaktadır.
📌 İhale sürecinde rekabeti veya ihale kararını etkileme potansiyeli bulunan her davranış, açıkça yasaklanmış ve ağır yaptırımlara bağlanmıştır.
📌 Bu nedenle isteklilerin, yalnızca mevzuata şeklen uygun hareket etmeleri değil, ihale sürecinin ruhuna ve temel ilkelerine uygun davranmaları zorunludur.
