Hizmet Alımı İhalelerinde Fiyat Farkı Hesabı ve Katsayıların Belirlenmesi Üzerine Bir Değerlendirme
Giriş
Kamu alımlarında fiyat farkı uygulaması, özellikle uzun süreli hizmet alımı ihalelerinde, yüklenicinin maliyet değişimlerinden kaynaklanan risklerini dengelemek ve sözleşmenin sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla önemli bir mekanizmadır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında ihale edilen hizmet alımlarında fiyat farkı hesaplaması, “Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar” çerçevesinde yürütülmektedir. Bu makalede, anılan Esaslar’ın 5’inci maddesinde düzenlenen katsayılar ve somut bir ihale örneği üzerinden yapılan değerlendirme ele alınacaktır.
Fiyat Farkı Hesabının Hukuki Çerçevesi
Fiyat farkı, Esaslar’ın “Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5’inci maddesinde yer alan formüller kullanılarak hesaplanmaktadır. Bu maddede düzenlenen katsayılar, işin niteliğine ve maliyet unsurlarına göre belirlenmekte olup, her bir katsayı belirli bir girdi grubunun ağırlık oranını temsil etmektedir. Buna göre:
-
a1 katsayısı, haftalık çalışma saatinin tamamı idarede kullanılan işçiliklerin ağırlık oranını,
-
a2 katsayısı, haftalık çalışma saatinin tamamı idarede kullanılmayan işçiliklerin ağırlık oranını,
-
b1 katsayısı, akaryakıtın ağırlık oranını,
-
b2 katsayısı, diğer katı veya sıvı yakıtların ağırlık oranını,
-
b3 katsayısı, malzeme veya diğer hizmetlerin ağırlık oranını,
-
c katsayısı ise makine ve ekipmanın amortismanına ilişkin ağırlık oranını ifade etmektedir.
Esaslar’ın 5’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu sabit katsayıların toplamının 1,00 olması zorunludur. Katsayıların belirlenmesinde öncelikle a2, b1, b2, b3 ve c katsayıları tespit edilmekte, bunların toplamı 1’den çıkarılarak kalan değer a1 katsayısı olarak alınmaktadır. Ayrıca her bir katsayı için hesaplamaya esas alınacak endekslerin de ihale dokümanında açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
Fiyat Farkı Uygulanmasının Zorunluluğu
Hizmet alımı ihalelerinde fiyat farkı uygulanabilmesi için, idari şartname ve sözleşmede bu Esaslar’a göre fiyat farkı hesaplanacağının açıkça düzenlenmiş olması gerekmektedir. Özellikle sözleşme süresi 365 takvim gününü aşan hizmet alımı ihalelerinde, fiyat farkı hesaplanacağına ilişkin düzenlemeye yer verilmesi mevzuat gereği zorunludur.
İnceleme Konusu İhalede Gider Kalemleri ve Katsayılar
Somut olayda, ihale konusu iş kapsamında ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harçlar, damga vergisi, KİK payı, araçların akaryakıt, tamir, bakım ve onarım giderleri, yedek parça, sigorta, trafik cezaları, şoför ücretleri, yol ve yemek giderleri ile OGS/HGS ekipman tedarik, montaj ve bakım-onarım giderleri gibi pek çok giderin yükleniciye ait olduğu görülmektedir.
İdari Şartname’nin 46’ncı maddesinde katsayılar şu şekilde belirlenmiştir:
-
a1 = 0,
-
a2 = 0,25,
-
b1 = 0,55,
-
b2 = 0,
-
b3 = 0,
-
c = 0,20.
Bu katsayıların toplamının 1,00 olduğu tespit edilmiştir.
Tali Giderler ve b3 Katsayısının Değerlendirilmesi
İdari Şartname’nin 25.3.1’inci maddesinde, araçlara ilişkin bakım-onarım, yedek parça, OGS/HGS giderleri ve benzeri tali giderlerin yükleniciye ait olduğu açıkça düzenlenmiştir. Bununla birlikte, idare tarafından yaklaşık maliyet çalışmasında ve birim fiyat teklif cetvelinde bu giderler için ayrı bir maliyet kalemi öngörülmemiştir.
Yapılan değerlendirmede, işin asli unsurlarının işçilik, akaryakıt ve araç amortismanı olduğu; periyodik bakım, yedek parça, vergi ve benzeri giderlerin ise tali nitelikte bulunduğu kabul edilmiştir. Bu tür giderlerin, maliyetleri ayrıca hesaplanmadığı sürece b3 katsayısı altında ayrı bir ağırlık oranı ile gösterilmesi zorunlu değildir. Nitekim bu giderlerin, işin niteliğine uygun olarak belirlenmiş olan asli unsurlar kapsamında, özellikle c katsayısı (makine ve ekipman amortismanı) içinde değerlendirilebileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu çerçevede, söz konusu ihalede b3 katsayısının “0” olarak belirlenmesinin mevzuata aykırı olmadığı, tali giderlerin asli maliyet unsurları içinde kabul edilebileceği değerlendirilmiştir.
Sonuç
Hizmet alımı ihalelerinde fiyat farkı katsayılarının belirlenmesi, işin niteliğine ve maliyet yapısına uygun şekilde yapılmalıdır. Asli ve tali gider ayrımının doğru yapılması, hem yaklaşık maliyetin sağlıklı oluşturulması hem de fiyat farkı hesaplamasının mevzuata uygunluğu açısından büyük önem taşımaktadır. İnceleme konusu ihalede, tali giderler için ayrıca bir maliyet öngörülmemesi ve bu giderlerin asli unsurlar içinde değerlendirilmesi nedeniyle b3 katsayısının sıfır olarak belirlenmesi hukuka uygun bulunmuştur.
