Anahtar Teslimi Götürü Bedel Yapım İşlerinde Ek İmalatlar, Yaklaşık Maliyet ve Belgeler Hiyerarşisi: Yargıtay’ın Güncel Bir Kararı Işığında Değerlendirme

Özet

Anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde, yüklenicinin ihale dokümanına göre tüm imalatları eksiksiz biçimde gerçekleştirme borcu ile idarenin projeleri eksiksiz hazırlama yükümlülüğü karşılıklı olarak bir arada bulunmaktadır. Bu çalışmada, Yargıtay’ın yakın tarihli bir kararında ele aldığı; ek işlerin bedelinin talep edilmesi, %10 iş artışı sınırı, serbest piyasa bedeli, pursantaj cetvelinin hukuki niteliği, yaklaşık maliyetin bağlayıcılığı ve sözleşme dokümanları arasındaki normlar hiyerarşisi incelenmiştir. Karar, kamu yapım işlerine ilişkin sözleşme uygulamalarında süregelen tartışmalara açıklık getirmesi açısından önem taşımaktadır.

1. Giriş

Anahtar teslimi götürü bedel sözleşmeler, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 6. maddesi uyarınca, ihale dokümanında yer alan uygulama projeleri esas alınarak işin toplam bedel üzerinden yükleniciye gördürüldüğü sözleşme türüdür. Bu sözleşmelerin karakteristiği, teklifin birim fiyat analizlerine değil, bütüncül iş bedeline dayanmasıdır.

Bu bağlamda, uygulamada özellikle üç temel uyuşmazlık alanı ortaya çıkmaktadır:

1. Ek imalatların ücretlendirilmesi

2. Projeler–mahal listesi–teknik şartname ilişkisi ve belgeler hiyerarşisi

3. Yaklaşık maliyet ve pursantaj cetvelinin bağlayıcılığı

Yargıtay’ın incelemeye konu kararı, bu üç başlıkta öğretide de tartışılan sorunları açıklığa kavuşturur niteliktedir.

2. Somut Uyuşmazlık: Olay ve Yargılama Süreci

Uyuşmazlık, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü tarafından ihale edilen  yapım işinden kaynaklanmaktadır. Taraflar arasında anahtar teslimi götürü bedel sözleşme imzalanmıştır. Geçici kabul yapılmış; yüklenici bazı fazla imalat bedellerinin ödenmediği iddiasıyla dava açmıştır.

2.1. İlk Derece Mahkemesi

Mahkeme, bilirkişi raporunu esas alarak:

• %10 iş artışı kapsamında  TL

• Fiyat farkı TL

• %10 sınırı dışındaki ek işler için serbest piyasa bedeli  TL

olduğunu tespit etmiştir.

2.2. Bölge Adliye Mahkemesi

BAM, ek iş kalemlerini talep–bilirkişi uyumunu dikkate alarak yeniden hesaplamış ve:

• Asıl davayı  sınırlayarak kısmen kabul etmiştir.

• Birleşen davayı, mahkemenin bağlı olduğu talep sınırı gereği  ile kısmen kabul etmiştir.

2.3. Yargıtay İncelemesi

Yargıtay:

• Birleşen davayı miktar kesinlik sınırını aşmadığı için temyizen incelememiştir.

• Asıl davada tarafların diğer temyiz itirazlarını reddetmiştir.

• Ancak önemli bir usuli eksiklik tespit etmiştir:
  BAM, davanın reddedilen kısmı yönünden davalı lehine vekâlet ücreti takdir etmemiştir.
  Bu hata düzeltilerek karar onamıştır.

3. Anahtar Teslimi Götürü Bedel Sözleşmelerde Esas Sorunlar

3.1. Ek İmalatlar ve %10 İş Artışı Sınırı

Anahtar teslimi götürü bedelde, sözleşme kapsamındaki işlerin tamamı teklif edilen bedel içindedir. Bunun istisnası:

• Sözleşmeye konu işin gerçekleştirilmesi için zorunlu, öngörülemeyen iş artışları

• İdarece talep edilen yeni nitelikteki imalatlar

Yargıtay kararında kabul edilen yaklaşım şudur:

%10’luk artış sınırı içinde kalan imalatlar sözleşme fiyatı üzerinden, aşan kısım ise serbest piyasa bedeli ile hesaplanır.

Somut olayda bilirkişi bu ayırımı yapmış; Yargıtay da bu yöntemi hukuka uygun bulmuştur.

3.2. Belgeler Hiyerarşisi: Uygulama Projesi – Mahal Listesi – Teknik Şartname

Bu uyuşmazlıkta Yüksek Fen Kurulu kararlarında sıklıkla vurgulanan temel ilkeler tekrar teyit edilmiştir:

1. Uygulama projesi, mahal listesinin üzerindedir.

2. Çelişki halinde proje hükümleri uygulanır.

3. Mahalde öngörülmeyen imalatın projede yer alması hâlinde yüklenici bunu yapmakla yükümlüdür.

4. Projeler eksik hazırlanmışsa risk idareye aittir; bedeli yükleniciye ödenir.

Bu durumda Mahkeme projeleri ve mahal listesini karşılaştırmış; Yargıtay da bu yaklaşımı isabetli bulmuştur.

3.3. Yaklaşık Maliyet ve Pursantaj Cetveli: Hukuki Bağlayıcılık

Yargıtay, diğer kararlarında olduğu gibi bu kararda da şu ilkeleri yinelemiştir:

3.3.1. Yaklaşık maliyet gizli bir belgedir

• Yükleniciyi bağlamaz.

• Teklif bu belgeye göre verilmez.

Dolayısıyla yaklaşık maliyet, ek imalat bedeli hesaplamasında bir referans olamaz.

3.3.2. Pursantaj cetveli ödeme belgesidir

• Birim fiyat niteliği yoktur.

• İşin yapılmasına dayanak teşkil etmez.

• Sadece ilerleme oranına göre ödeme yapılmasını sağlar.

Bu çerçevede Yargıtay, idarenin pursantaj cetveline dayanarak ödeme yapmama savunmasını hukuken yetersiz bulmuştur.

4. Sonuç

İncelenen karar, anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde ek imalatların bedelinin nasıl hesaplanacağı, belgeler hiyerarşisinin nasıl uygulanacağı ve yaklaşık maliyet–pursantaj cetveli gibi belgelerin hukuki niteliğinin nasıl değerlendirileceği konularında yol gösterici niteliktedir.

Yargıtay, özellikle:

• %10 artış sınırı,

• serbest piyasa bedeli,

• projenin önceliği,

• yaklaşık maliyetin bağlayıcı olmaması,

• pursantajın sadece ödeme aracı olması,

hususlarını bir kez daha netleştirmiştir.