Ara Hakedişlerde Fazla Ödeme ve Zarar Unsurunun Hukuki Değerlendirilmesi

Giriş

Kamu yapım ve hizmet sözleşmelerinde en sık uyuşmazlık konularından biri, ara hakedişlerde fazla ödeme yapıldığı iddiasıdır. Bu tür davalarda, idarenin yükleniciye ve bazen de kontrol mühendislerine yönelttiği müşterek ve müteselsil sorumluluk talepleri, ancak belirli hukuki şartların varlığı halinde kabul edilebilmektedir.

İlgili yargısal değerlendirmelerde, özellikle zarar unsurunun oluşup oluşmadığı hususu, davanın kaderini belirleyen temel kriterlerden biri olarak öne çıkmaktadır.

Ara Hakedişlerin Hukuki Niteliği

Ara hakedişler, sözleşme konusu işin devamı sırasında yapılan geçici nitelikteki ödemelerdir. Bu ödemeler:

• İşin kesin olarak tamamlandığını göstermez

• Nihai alacak ve borç durumunu belirlemez

• Kesin hesap (kati hesap) aşamasına kadar değişkenlik gösterebilir

Bu nedenle, ara hakedişlerde yapılan ödemelerin fazla olup olmadığının tespiti, tek başına yeterli değildir.

Zarar Unsurunun Oluşması Neden Önemlidir?

Yargı kararlarında açıkça vurgulandığı üzere, bir talebin kabulü için sadece fazla ödeme yapılmış olması yeterli değildir. Bunun yanında:

• Fiili bir zarar meydana gelmiş olmalıdır

• Bu zarar, kesin hesap aşamasında netleşmelidir

Başka bir ifadeyle, zarar unsuru, ara hakediş ödemeleri ile değil; ancak kesin hesap sonucunda ortaya çıkabilecek farklar üzerinden değerlendirilebilir.

Kesin Hesabın Belirleyici Rolü

Mahkeme ve bilirkişi incelemelerinde esas alınması gereken temel ölçüt:

• Kesin hesapta gösterilen miktarlardır

Ara (muvakkat) sitüasyonlarda yer alan rakamlar ile kesin hesap arasındaki farklar, tek başına sorumluluk doğurmaz. Şu hususlar mutlaka araştırılmalıdır:

• Davacı idare tarafından kesin hesabın çıkarılıp çıkarılmadığı

• Yapılan ödemeler ile hak edilen bedeller arasında gerçek bir fark bulunup bulunmadığı

Teminat Mektuplarının Mahsup Fonksiyonu

Ara hakedişlerde fazla ödeme yapılmış olsa bile, hukuken izlenmesi gereken yol şudur:

• Öncelikle fazla ödemenin, yüklenicinin idarede bulunan teminat mektuplarından mahsup edilmesi gerekir

• Teminatlardan karşılanabilen bir tutar varsa, bu kısım yönünden zarar oluştuğu kabul edilemez

Ancak mahsup işleminden sonra hâlen bir bakiye kalıyorsa, işte bu noktada gerçek zarar söz konusu olabilir.

Yüklenici ve Kontrol Mühendisinin Sorumluluğu

Mahkemeler, yüklenici ile kontrol mühendislerinin müştereken ve müteselsilen sorumluluğuna karar verebilmek için şu şartların birlikte gerçekleşmesini aramaktadır:

• Kesin hesap sonucunda idare aleyhine net bir zarar doğması

• Bu zararın teminatlardan karşılanamamış olması

• Zararın, sözleşmeye aykırılık veya kusurlu eylemle ilişkilendirilebilmesi

Aksi halde, ara hakedişler üzerinden doğrudan sorumluluk tesis edilmesi hukuka aykırı kabul edilmektedir.

Sonuç

Ara hakedişlerde fazla ödeme iddiasına dayalı davalarda:

• Kesin hesap yapılmadan

• Teminat mahsupları değerlendirilmeden

• Zarar unsuru netleşmeden

yüklenici veya diğer ilgililer aleyhine hüküm kurulması mümkün değildir. Bu yaklaşım, eser sözleşmelerine ve yerleşik yargı içtihatlarına tam uyum göstermektedir.