Kamu İhale Sözleşmelerinin Uygulanması Aşamasında Yaşanan Uyuşmazlıklarda Görevli Mahkeme Nasıl Belirlenir?
Kamu ihalelerine ilişkin süreçte ihalenin yapılması aşamasında yaşanan sıkıntılar idari yargının görev alanında iken, bir özel hukuk sözleşmesi niteliğindeki ihale sözleşmesinin imzalanmasının ardından ortaya çıkan uyuşmazlıklar ise adli yargının görev alanına girmektedir.
Sözleşmenin uygulanması aşamasıyla ilgili olarak ise idare ve yüklenici arasında birçok uyuşmazlık yaşanabilmektedir. Sözleşmelerinin haksız feshedilmesi, birim fiyat uyuşmalıkları, teminatın gelir kaydı gibi uygulamalar idare ile yüklenicinin karşı karşıya gelmesine yol açmaktadır. Bu uyuşmazlıkların çözümü açısından kesin kabulü yapılmamış yapım işleriyle ilgili Yüksek Fen Kurulu’na başvuru yapabilme imkanının yanı sıra yükleniciler tarafından sıklıkla dava açıldığı görülmektedir. Açılan davalarda ise adli yargı açısından görevli mahkemenin asliye ticaret mahkemesi mi asliye hukuk mahkemesi mi olduğu hususunda tereddütler yaşandığı mahkeme kararlarına yansımaktadır.
Asliye Ticaret Mahkemelerinin bakması gereken davalar ticari davalardır. Tarafların tacir olup olmadığına ve işin bir ticari işletmeyi ilgilendirip ilgilendirmediğine bakılmaksızın ticari sayılan davalar 6102 sayılı TTK’nın 4/1. maddesinde bentler halinde sayılmıştır. Bunların yanında Kooperatifler Kanunu (m.99), İcra İflas Kanunu (m.154), Finansal Kiralama Kanunu (m.31), Ticari İşletme Rehni Kanunu (m.22) gibi bazı özel kanunlarda belirlenmiş ticari davalar da bulunmaktadır. Bunun yanında uyuşmazlığın, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması durumundaki davalar da ticari nitelikte sayılan davalardır. Son olarak yalnızca bir tarafın ticari işletmesini ilgilendiren havale, vedia ve fikri haklara ilişkin davalar da ticari dava niteliğindeki davalardır.
Asliye Hukuk Mahkemelerinin görevini düzenleyen 6100 sayılı HMK 2. maddeye göre ise “Dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarla, şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir”.
İhale uyuşmazlıkları açısından değerlendirme yaparsak; sözleşme aşamasında yüklenici ile idare arasında yaşanan uyuşmazlıkların Türk Ticaret Kanununda yahut başka kanunlarda açıkça sayılmadığı, iki tarafında tacir olmadığı ve işin ticari işletmelerine ilişkin olmadığı, havale,vedia ve fikri haklara ilişkin olmadığı da açık olduğundan ticari dava olarak kabul edilmesi mümkün değildir.
Bu nedenle hukuk davaları açısından miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarda görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi olduğundan sözleşme aşamasında yüklenici ve idare arasındaki uyuşmazlıkların görüm ve çözümünde de asliye hukuk mahkemeleri görevli olacaktır. Aksi yönde verilen ilk derece mahkemesi kararlarına karşı itiraz sürecinin işletilmesi görevli mahkemenin esas hakkında karar vermesi açısından önem arzetmektedir.
