4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun İstisna (3/c) Maddesi Kapsamındaki İhalelerde Başvuru Yolları ve Kamu İhale Kurumunun Görev Alanı
1. Giriş
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, kamu alımlarında saydamlık, rekabet ve eşit muamele ilkelerini güvence altına almayı amaçlamaktadır. Bununla birlikte Kanun koyucu, bazı alım türlerini istisna rejimine tabi tutarak bu alımları Kanun’un genel hükümlerinin dışında bırakmıştır. Bu istisnaların en önemlilerinden biri, uluslararası anlaşmalar gereğince sağlanan dış finansmanla gerçekleştirilen ihalelerdir. Bu makalede, 4734 sayılı Kanun’un 3/c maddesi kapsamında yapılan ihalelerde, ihale sürecine karşı başvuru yolları ve Kamu İhale Kurumunun (KİK) görev alanı, somut bir olay üzerinden değerlendirilecektir.
2. 4734 Sayılı Kanun’un 3/c Maddesi ve İstisna Rejimi
Kanun’un “İstisnalar” başlıklı 3’üncü maddesinin (c) bendine göre; uluslararası anlaşmalar gereğince sağlanan dış finansman ile yaptırılacak ve finansman anlaşmasında farklı ihale usul ve esaslarının uygulanacağı belirtilen mal veya hizmet alımları ile yapım işleri, ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç olmak üzere, 4734 sayılı Kanun’a tabi değildir.
Bu düzenleme ile, dış finansman sağlayan kuruluşların kendi ihale kurallarının uygulanabilmesi amaçlanmış; böylece uluslararası projelerde finansman şartlarına uyum sağlanması hedeflenmiştir.
3. İhalelere Yönelik Başvurular ve KİK’in Görev Alanı
4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesi, ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem ve eylemlere karşı şikâyet ve itirazen şikâyet yollarını düzenlemektedir. Ancak bu başvuru mekanizması, yalnızca Kanun kapsamındaki ihaleler bakımından geçerlidir.
Kamu İhale Kurumunun görevleri Kanun’un 53’üncü maddesinde sayılmış olup, bu görevler arasında Kanun’a tabi ihalelere ilişkin itirazen şikâyet başvurularını incelemek de yer almaktadır. Dolayısıyla bir ihalenin Kanun kapsamı dışında kalması hâlinde, KİK’in bu ihaleye ilişkin inceleme ve karar verme yetkisi bulunmamaktadır.
4. Yönetmelik Çerçevesinde Ön İnceleme
İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in 16’ncı maddesi uyarınca, başvurular öncelikle Kurumun görev alanında olup olmadığı yönünden ön incelemeye tabi tutulur. Başvurunun Kurumun görev alanına girmediğinin tespiti hâlinde, 17’nci madde gereği başvurunun reddine karar verilir.
Ayrıca Yönerge’nin 5’inci maddesi, istisna kapsamında yapılan ihalelere yönelik başvuruların da bu ön inceleme hükümleri çerçevesinde değerlendirileceğini açıkça düzenlemiştir.
5. Somut Olayın Değerlendirilmesi
Kastamonu Belediye Başkanlığı tarafından yürütülen ve Türkiye Deprem, Sel ve Yangın Acil İmar Projesi (TEFWER) kapsamında yer alan içmesuyu ve kanalizasyon şebeke yapım işi, 4734 sayılı Kanun’un 3/c maddesi uyarınca istisna kapsamında ihale edilmiştir.
İstekli tarafından teklifin değerlendirme dışı bırakılmasına karşı idare mahkemesinde dava açılmış; ancak mahkeme, idari merci tecavüzü kararı vererek dosyanın Kamu İhale Kurumuna tevdiine hükmetmiştir. Buna rağmen, ihalenin Kanun kapsamı dışında olması nedeniyle KİK’in bu başvuruya ilişkin inceleme yapma yetkisi bulunmamaktadır.
6. Hukuki Sonuç ve Değerlendirme
İstisna kapsamında gerçekleştirilen ihalelerde, 4734 sayılı Kanun’un başvuru mekanizmaları uygulanmaz. Bu tür ihalelerde ortaya çıkan uyuşmazlıklar, ihale dokümanı, finansman anlaşması hükümleri ve genel idare hukuku ilkeleri çerçevesinde doğrudan yargı mercilerinde çözümlenmelidir.
Somut olayda da Kamu İhale Kurumunun görev alanına girmeyen bir ihale hakkında yapılan başvurunun, usulüne uygun şekilde reddedilmesi hukuka uygundur.
7. Sonuç
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3/c maddesi kapsamında yapılan ihaleler, Kanun’un ceza ve yasaklama hükümleri dışında kalan düzenlemelerine tabi değildir. Bu nedenle, bu ihalelere ilişkin şikâyet ve itirazen şikâyet başvurularının Kamu İhale Kurumu tarafından incelenmesi mümkün değildir. İncelenen olay, istisna rejiminin başvuru yolları bakımından doğurduğu sonuçları açıkça ortaya koymakta ve uygulamaya önemli bir rehber sunmaktadır.
