Geçici Kabul Sürecinde %5 Kuralının Hukuki Niteliği ve Uygulanması
Giriş
Yapım işlerinde geçici kabul, işin sözleşme ve eklerine uygun olarak tamamlandığının idarece tespit edilmesi açısından kritik bir aşamadır. Bu sürecin nasıl yürütüleceği ve hangi şartlar altında geçici kabulün yapılabileceği ise Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) ile ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Özellikle 41’inci maddede yer alan ve uygulamada “%5 kuralı” olarak adlandırılan düzenleme, geçici kabul sürecinin hukuki çerçevesini belirleyen temel ölçütlerden biridir.
Bu makalede, YİGŞ’nin 41’inci maddesi kapsamında %5 kuralının anlamı, kapsamı ve idareler ile yükleniciler açısından doğurduğu sonuçlar sistematik bir şekilde değerlendirilecektir.
1. %5 Kuralının Mevzuattaki Dayanağı
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 41’inci maddesinin dördüncü fıkrasında, geçici kabul komisyonunun oluşturulabilmesi için açık ve bağlayıcı bir parasal sınır öngörülmüştür. Buna göre;
Yapılan işin kusurlu ve eksik kısımlarının bedelleri toplamı, sözleşme bedelinin %5’inden fazla olmamalıdır.
Bu düzenleme, geçici kabul sürecini tamamen sübjektif değerlendirmelere bırakmamakta; ölçülebilir ve somut bir eşik değer belirleyerek idarenin takdir yetkisini sınırlandırmaktadır.
2. %5 Kuralının Yalnızca Parasal Değil, Niteliksel Bir Ölçüt Olması
YİGŞ’nin 41’inci maddesi, yalnızca kusur ve eksikliklerin parasal toplamına odaklanmakla yetinmemiş; aynı zamanda bu eksikliklerin niteliğine ilişkin de açık kriterler ortaya koymuştur. Buna göre, %5 sınırını aşmayan kusur ve eksikliklerin;
-
işin idareye teslimine,
-
kullanılmasına ve/veya işletilmesine,
-
can ve mal güvenliğine
engel teşkil etmemesi gerekmektedir.
Dolayısıyla mevzuat, geçici kabulü “mutlak kusursuzluk” şartına bağlamamış; sınırlı, giderilebilir ve işlevselliği etkilemeyen eksikliklerin varlığını hukuken kabul edilebilir görmüştür.
3. Geçici Kabulün Reddi Değil, Eksikliklerle Birlikte Kabul Esası
YİGŞ’nin 41’inci maddesinin beşinci fıkrasının (b) bendi, %5 kuralının sistematik devamı niteliğindedir. Anılan hükümde, kabul komisyonunun kabule engel olmayan kusur ve eksiklikleri tespit etmesi hâlinde;
-
geçici kabul tutanağının düzenleneceği,
-
kusur ve eksikliklerin ayrıntılı şekilde tutanakta gösterileceği,
-
bunların giderilmesi için yükleniciye süre verileceği
açıkça düzenlenmiştir.
Bu yaklaşım, geçici kabulün “ya hep ya hiç” mantığıyla değil; eksikliklerle birlikte kabul ve sonradan tamamlama esasına dayandığını ortaya koymaktadır.
4. %5 Kuralının İdare Açısından Bağlayıcılığı
YİGŞ’nin 41’inci maddesi birlikte değerlendirildiğinde şu sonuç ortaya çıkmaktadır:
-
Kusur ve eksikliklerin bedeli sözleşme bedelinin %5’ini aşmıyorsa,
-
bu eksiklikler işin teslimine, kullanımına veya işletilmesine engel değilse,
-
herhangi bir can ve mal güvenliği riski bulunmuyorsa,
geçici kabul komisyonunun oluşturulması ve kabul sürecinin işletilmesi idare açısından gereklidir.
Bu şartlar sağlandığı hâlde, yalnızca lokal ve giderilebilir eksiklikler gerekçe gösterilerek geçici kabul sürecinin durdurulması veya “işin geçici kabule hazır olmadığı” yönünde değerlendirme yapılması, mevzuatın açık lafzı ve amacıyla bağdaşmamaktadır.
Sonuç
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nde öngörülen %5 kuralı, geçici kabul sürecinde idare ve yüklenici arasındaki dengeyi kuran temel bir hukuki mekanizmadır. Mevzuat, geçici kabulü mutlak kusursuzluk şartına bağlamamış; ölçülebilir, sınırlı ve giderilebilir eksikliklerin varlığını kabul edilebilir saymıştır.
Bu nedenle, %5 oranı aşılmadığı ve eksiklikler kabule engel nitelik taşımadığı sürece, geçici kabulün yapılması zorunlu olup; eksikliklerin kabul tutanağına bağlanarak süreç içinde giderilmesi gerekmektedir. Aksi yöndeki uygulamalar, YİGŞ’nin 41’inci maddesinde öngörülen kabul sistemiyle hukuken uyumlu değildir.
