BELEDİYE ŞİRKETLERİ HARCIRAH KANUNU KAPSAMINDA MIDIR?

DANIŞTAY
1. Daire 1998/209 E., 1998/290 K.
BELEDİYE ŞİRKETLERİ
BELEDİYELERCE SERMAYELERİNİN YARISINDAN FAZLASINA KATILMAK
SURETİYLE KURULAN ŞİRKETLER
657 S. DEVLET MEMURLARI KANUNU [ Ek Geçici Madde 9 ]
3659 S. BANKALAR VE DEVLET MÜESSESELERİ MEMURLARI AYLIK… [ Madde 1 ]
6245 S. HARCIRAH KANUNU [ Madde 1 ]
“İçtihat Metni”
Belediyelerce, sermayelerinin yarısından fazlasına katılmak suretiyle kurulan şirketlerde
çalışan personelin, aylıkları ve yollukları bakımından 3659 sayılı Bankalar ve Devlet
Müesseseleri Memurlarının Aylıklarının Tevhid ve Teadülü Hakkında Kanun ile 6245 sayılı
Harcırah Kanunu hükümleri kapsamında bulunup bulunmadıkları hususunda düşülen
duraksamanın giderilmesine yönelik istişari düşünce istemine ilişkin Başbakanlığın
9.9.1998 günlü ve B.02.O.KKG/174211/5168 sayılı yazısına ekli Sanayi ve Ticaret
Bakanlığının 2.9.1998 günlü ve B.14.0. TKB.0.00.00.09/111.K.2.K/15-1/1451 sayılı
yazısında aynen:
“T. Ticaret Kanunu ve Ortaklıkların Denetimine Dair tüzük hükümleri uyarınca;
belediyelerin, sermayesinin yarısından fazlasına iştirak suretiyle kurulan şirketler ile
bunların aynı oranda sermaye payıyla oluşturulan şirketler nezdinde Bakanlığın
Müfettişlerince denetimler yapılmaktadır.
Sözkonusu denetimler sırasında Müfettişlerce, bu şirketler personelinin 3659 sayılı
Bankalar ve Devlet Müesseseleri Memurları Aylıklarının Tevhid ve Teadülü Hakkında
Kanun ile 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine tabi oldukları, 657 sayılı Devlet
Memurları Kanunu”nun Ek Geçici 9 uncu maddesi ile de bu kuruluşlarda çalışan
personelin aylıklarının hesaplanmasında, devlet memurları için uygulanan rejime paralel
bir düzenleme getirilmiş olduğu, bu duruma rağmen, şirketler personelinin ücret
politikalarının belirlenmesinde anılan Kanunlara riayet edilmeyerek, personel ücret ve
harcırahlarının şirket genel kurullarında tespit edilen usul ve esaslar dairesinde serbestçe
belirlenip uygulandığı yönünde görüş ve tespitlere yer verilmiştir.
Bilindiği gibi, 10.02.1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanununun kapsamını düzenleyen
1”inci maddesinin (a) ve (c) bendlerinde:
“Umumi Muvazeneye dahil dairelerle mülhak ve hususi bütçeli idareler (köy bütçeleri
hariç) ve bunlara bağlı sabit ve mütedavil sermayeli müesseseler ile bu daire, idare ve
müesseselerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları teşekkül ve
müesseseler tarafından ödenecek harcırahın bu kanun hükümlerine tabi olduğu”
belirtilmiştir.
Yine 3.7.1939 tarihli ve 3659 sayılı Bankalar ve Devlet Müesseseleri Memurları
Aylıklarının Tevhid ve Teadülü Hakkında Kanunun 1”inci maddesinin (c) bendiyle:
“… belediyelerce … sermayesinin yarısından fazlasına iştirak suretiyle kurulan teşekküller
ve bunların aynı nispette iştirakleriyle vücut bulan kurumlar” memurlarının bu Kanun
hükümlerine tabi olduğu hüküm altına alınmıştır.
Ayrıca, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun Ek Geçici 9 uncu maddesi ile de;
“3659 sayılı Kanunla ek ve değişikliklerine tabi olan kurumlarda çalışan personelin
aylıklarının hesabında aşağıdaki esaslar uygulanır.
A) Sözkonusu kurumlar bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren hizmetlerinin
gerektirdiği görevler için 657 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinde belirtilen sınıflara göre ve
35 inci maddedeki esaslar dairesinde kadrolarını tespit ederler.
B) Bu kurumlar personelinin aylıklarının hesabında bu Kanuna ekli (1) sayılı gösterge
tablosu esas alınır.”
şeklinde düzenleme getirilmiştir.
Yukarıda değinilen hükümlere rağmen, belediye iştiraki şirketler personelinin ücret ve
harcırahlarının şirket genel kurullarında alınan kararlara göre serbestçe belirleniyor
olması karşısında, bu şirketlerin anılan mevzuata tabi olup olmadığı hususunda tereddüte
düşüldüğünden, ilgili şirketler nezdinde yapılmakta olan incelemelerde sonuca
ulaşılabilmesi bakımından bu konuda Danıştay”dan istişari mütalaa alınmasına ihtiyaç
duyulmuştur.
Gereğini takdirlerinize arz ederim” denilmektedir.
Dairemizce yapılan çağrı üzerine gelen İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü
Bütçe ve Mali Akımlar Daire başkanı …. aynı Dairenin Bütçe ve Mali Akımlar Şube Müdürü
…. Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü Personel Yasaları Daire
başkanı …. aynı dairede görevli Devlet Bütçe Uzmanı …. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı
Başmüfettişi …. müfettiş Yardımcıları … ve … ile Devlet Personel Başkanlığı Hukuk ve
Mali Statüler Dairesinde görevli Devlet Personel Uzmanı …”nin sözlü açıklamalarının
dinlenmesinden ve dosyanın incelenmesinden sonra;
Gereği Görüşülüp Düşünüldü :
İstem, Belediyelerce sermayelerinin yarısından fazlasına katılmak suretiyle kurulan
şirketlerde çalışan personelin aylık ve yollukları bakımından, 3659 sayılı Kanun ile 6245
sayılı Kanun kapsamında bulunup bulunmadığı hususunda düşülen duraksamanın
giderilmesine ilişkindir.
3659 sayılı Bankalar ve Devlet Müesseseleri Memurları Aylıklarının Tevhid ve Teadülü
Hakkında Kanunun 1”inci maddesinde, sermayesinin tamamı devletçe karşılanmak
suretiyle kurulan iktisadi teşekkül ve kurumlar; özel kanunlarla kurulan banka ve
teşekküller ile özel hukuk hükümlerine göre kurulan ve sermayelerinin yansından fazlası
devlete veya bu Kanunda belirtilen teşekkül ya da kurumlara ait olan milli bankalar:
devletçe, katma veya özel bütçeli idarelerce ya da belediyelerce yahut yukarıda sayılan
teşekkül ve bankalar tarafından sermayesinin yarısından fazlasına katılmak suretiyle
kurulan teşekkül ve kurumlar ile ticaret ve sanayi odaları, borsalar veya satın alınarak
belediyelere bağlanan müesseseler memurlarının aylıkları, bu Kanuna tabi kılınmıştır.
Öte yandan, 6245 sayılı Harcırah Kanununun 1”inci maddesinde, genel bütçeye dahil
dairelerle katma ve özel bütçeli idareler (Köy bütçeleri hariç) ve bunlara bağlı sabit ve
döner sermayeli kurumlar ile bunların sermayesinin yarısından fazlasına sahip
bulundukları kurum ve kuruluşlar tarafından ödenecek yollukların 6245 sayılı Kanuna
göre belirleneceği öngörülmüştür.
Bu hükümlere göre, belediyelerce sermayesinin yarısından fazlasına katılmak suretiyle
kurulan teşekkül ve kurumlarda çalışan memurların, aylıkları yönünden 3659 sayılı
Kanuna tabi oldukları, yolluklarının da 6245 sayılı Harcırah Kanununa göre belirleneceği
kuşkusuzdur.
Oysa, istem yazısında sözü edilen, belediyelerce sermayelerinin yarısından fazlasına
katılmak suretiyle kurulan şirketler, özel hukuk hükümlerine göre oluşturulan ve
dolayısıyla sözü edilen maddelerde öngörülen teşekkül veya kurum (müessese) olarak
nitelendirilmesi olanağı bulunmayan özel hukuk tüzelkişileridir. Bu nedenle de, tüm
faaliyetleri ile çalışanlarının aylık ve yolluklarının belirlenmesi bakımından özel hukuk
hükümleri kapsamındadırlar.
Bu durum karşısında, belediyelerce sermayelerinin yarısından fazlasına katılmak suretiyle
kurulan şirketlerde çalışanların aylık ve yollukları bakımından 3659 sayılı Kanun ile 6245
sayılı Kanun kapsamında olmadıkları sonucuna ulaşılarak, dosyanın Danıştay Başkanlığına
sunulmasına 2.11.1998 gününde oybirliğiyle karar verildi.