İhale Dokümanında Yaklaşık Maliyetin Dolaylı Olarak Açıklanması ve 4734 Sayılı Kanun Kapsamında Hukuka Aykırılık Sorunu

Giriş

Kamu ihalelerinde şeffaflık, gizlilik ve rekabet ilkeleri, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun temel taşlarını oluşturmaktadır. Bu ilkelerin uygulanmasında en kritik hususlardan biri, yaklaşık maliyetin ihale dokümanında açıklanmaması zorunluluğudur. Çünkü yaklaşık maliyetin ihale öncesinde öğrenilmesi, hem rekabet ortamını hem eşit muamele ilkesini hem de kamu kaynaklarının verimli kullanımını doğrudan etkileyebilecek niteliktedir.

Bu makalede, bir kamu ihalesinde “Otomasyon Sistemleri (27.066 Euro x 50)” şeklindeki doküman düzenlemesi üzerinden yaklaşık maliyetin hesaplanabilir hâle gelmesinin Kanun’a aykırılık oluşturduğu yönündeki Kurul değerlendirmesi incelenmektedir.

Yaklaşık Maliyet ve Gizlilik İlkesi

4734 sayılı Kanun’un:

• 5’inci maddesi, idarelere saydamlık, rekabet, eşit muamele ve gizliliği sağlama yükümlülüğü yükler.

• 9’uncu maddesi, yaklaşık maliyetin ihale süreci tamamlanıncaya kadar gizli kalmasını zorunlu kılar.

Yaklaşık maliyet, yalnızca tekliflerin alınıp açıldığı oturumda açıklanır. Bundan önce doğrudan veya dolaylı olarak açıklanması Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil eder.

Olayın Özeti

İhale dokümanında, “otomasyon sistemleri” iş kalemi için “27.066 Euro x 50” şeklinde bir ibareye yer verilmiş; ayrıca bu iş kaleminin toplam maliyete oranı pursantaj tablolarında belirtilmiştir. Başvuru sahibi bu verilerden hareketle:

• DME İstasyonu için yaklaşık maliyeti 8.238.817 TL,

• DME İstasyonu için yaklaşık maliyeti 8.970.509 TL,

• Toplam yaklaşık maliyeti ise 17.209.326 TL

olarak hesaplamış ve bu değerlerin ihale komisyonunca açıklanan tutarlar ile neredeyse tamamen örtüştüğünü tespit etmiştir.

Kurul İncelemesi ve Bulgular

Yapılan incelemelerde:

• Dokümanda yer alan “27.066 Euro x 50” formülünün otomasyon sistemleri kaleminin yaklaşık maliyetini doğrudan ortaya koyduğu,

• Pursantaj oranlarının ise toplam yaklaşık maliyetin aynı şekilde hesaplanabilmesine imkân sağladığı,

• Bu şekilde elde edilen tutarların, idare tarafından hesaplanan ve ihale oturumunda açıklanan yaklaşık maliyetler ile büyük ölçüde aynı olduğu tespit edilmiştir.

Bu durumun, yaklaşık maliyetin dolaylı biçimde dokümanda yer alması anlamına geldiği kabul edilmiştir.

Hukuki Değerlendirme

1. Yaklaşık maliyetin dolaylı açıklanması da yasaktır

Kanun, yalnızca açık şekilde yazılmasını değil, her türlü yöntemle öğrenilebilmesini yasaklamaktadır. Bu nedenle, iş kaleminin birim fiyatının, çarpanının veya pursantaj oranlarının öyle bir biçimde düzenlenmesi ki toplam maliyet hesaplanabilecek olsun, Kanun’un amacına aykırıdır.

2. Rekabet ve eşit muamele ilkeleri zedelenmiştir

Yaklaşık maliyetin bilinebilir olması:

• Bazı isteklilerin teklif stratejilerini buna göre oluşturmasına,

• Rekabetin bozulmasına,

• Kamu zararına yol açabilecek şekilde fiyat oluşumuna

sebep olabilir.

3. İhale dokümanındaki düzenleme gizlilik ilkesine açıkça aykırıdır

Kurul, yaklaşık maliyetin dokümandan doğrudan veya kolaylıkla anlaşılabilir olmasını mevzuata aykırı bulmuş ve başvuru sahibinin iddiasını haklı görmüştür.

Sonuç

Yapılan değerlendirme göstermektedir ki:

• İhale dokümanında “otomasyon sistemleri (27066 Euro x 50)” şeklinde yapılan düzenleme,

• Pursantaj tabloları ile birlikte kullanıldığında toplam yaklaşık maliyetin neredeyse tam doğrulukla hesaplanabilmesine imkân tanımaktadır.

Bu durum, hem Kamu İhale Kanunu’nun 5 ve 9’uncu maddelerine, hem de kamu ihale sisteminin temel ilkelerine aykırıdır. Sonuç olarak Kurul, başvuru sahibinin iddiasını yerinde bulmuş ve ihale dokümanındaki söz konusu düzenlemenin hukuka aykırı olduğuna hükmetmiştir.