ARAÇ KİRALAMA HİZMET ALIMLARINDA SİGORTA YÜKÜMLÜLÜKLERİ, EŞİTLİK İLKESİ VE TEKLİF VERME SERBESTİSİ:  BELEDİYE ÖRNEĞİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Özet

Bu makalede, Belediye tarafından gerçekleştirilen araç kiralama hizmet alımında ihale dokümanında yer alan sigorta ve tazminat sorumluluğuna ilişkin düzenlemelerin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkeleri ile 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun eşit hak ve yükümlülükler prensibine uygunluğu değerlendirilmiştir. Hizmet İşleri Genel Şartnamesi, Kamu İhale Genel Tebliği, idari ve teknik şartnameler ile sözleşme tasarısı birlikte incelenerek, yükleniciye getirilen sorumlulukların sınırları, idare tarafından sağlanan araç sürücülerinin kusurundan doğacak zararlar ile yüklenicinin sorumluluğu arasındaki ayrım analiz edilmiştir. Sonuç olarak, ihale dokümanındaki düzenlemelerin mevzuata aykırı olduğu ve yüklenici aleyhine aşırı, öngörülemez ve teklif verilmesini güçleştirici nitelikte hükümler içerdiği tespit edilmiştir.

1. Giriş

Kamu ihalelerinde, ihale dokümanı kapsamındaki düzenlemelerin açık, öngörülebilir, eşit rekabeti sağlayıcı ve teklif verilmesini kolaylaştırıcı nitelikte olması gerekmektedir. 4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinde yer alan temel ilkeler, idarenin ihtiyaçlarını uygun şartlarla ve kaynakların verimli kullanılması suretiyle temin ederken aynı zamanda isteklilerin haklarını koruyucu bir çerçeve sunmaktadır.

Kapaklı Belediyesi tarafından yürütülen araç kiralama hizmet alımında, özellikle sigorta ve tazminat sorumluluklarına ilişkin düzenlemeler, yüklenicinin üstlenmesi gereken risklerin sınırları bakımından tartışma konusu olmuştur.

2. Hukuki Çerçeve

2.1. 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun Temel İlkeleri

Kanun’un 5’inci maddesi idarelere;

• saydamlık,

• rekabetin sağlanması,

• eşit muamele,

• güvenilirlik,

• kaynakların verimli kullanılması

gibi yükümlülükler yüklemektedir. Bu çerçevede ihale dokümanındaki tüm düzenlemeler bu ilkelere uygun olmak zorundadır.

2.2. 4735 Sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu

Kanun’un 4’üncü maddesi, kamu sözleşmelerinin taraflarının eşit hak ve yükümlülüklere sahip olduğunu ve ihale dokümanında buna aykırı hükümlere yer verilemeyeceğini düzenler.

2.3. Hizmet İşleri Genel Şartnamesi

Genel Şartname’ye göre:

• Yüklenici, kendi kusurundan kaynaklanan zarar ve ziyandan bizzat sorumludur (m. 6).

• İş ve işyerinin korunması yükleniciye aittir (m. 19).

• Olağanüstü durumlar ve sigortalanabilir risklerin idareden talep edilemeyeceği belirtilir (m. 20).

2.4. Kamu İhale Genel Tebliği

Tebliğ’in 76’ncı maddesi, iş ve işyerlerinin sigortalanması isteniyorsa bunun:

• türü,

• kapsamı,

• limitleri
  ihale dokümanında yer alması gerektiğini açıkça belirtir. Aksi durumda sigorta yükümlülüğünün istenmediği kabul edilir.

3. İhale Dokümanındaki Düzenlemelerin Analizi

3.1. Teknik Şartname’deki Sigorta Hükümleri

Teknik Şartname’nin 7’nci maddesi ile yükleniciye:

• tüm araçlar için zorunlu trafik sigortası,

• full kasko,

• ihtiyari mali sorumluluk sigortası,

• ferdi kaza koltuk sigortası
  gibi geniş kapsamlı sigorta yaptırma yükümlülüğü getirilmiştir.

Ayrıca;

• üçüncü kişilere verilecek zararlar,

• sürücü ve yolcu tazminatları,

• araç hasarları,
  tamamen yüklenicinin sorumluluğuna bırakılmıştır.

3.2. İdarenin Temin Ettiği Şoförlerin Kusurundan Doğan Zararlar

İhale konusu araçlardan 46 adedinin idarenin personeli tarafından kullanılacak olması, sorumluluğun sınırları bakımından şu sorunu doğurmaktadır:

İdare personelinin kusurlu davranışlarından doğacak zararlar dahi yükleniciye yüklenebilir mi?

4735 sayılı Kanun’un eşitlik ilkesi uyarınca bu sorumluluğun yükleniciye sınırsız biçimde devredilmesi hukuken mümkün değildir.

3.3. Sözleşme Tasarısı’nın 21. Maddesi Açısından Eksiklik

Sözleşme Tasarısı’nın 21.2 maddesi boş bırakılmıştır.

Tebliğ gereği sigorta türü ve limiti belirtilmemişse:

• “işyerinin sigortalanmasının istenmediği”
  kabul edilmelidir.

Bu durum Teknik Şartname ile Sözleşme Tasarısı arasında çelişki oluşturmakta ve tekliflerin sağlıklı hazırlanmasını engellemektedir.

4. Eşitlik İlkesi ve Teklif Verilebilirlik Açısından Değerlendirme

4.1. Aşırı ve Öngörülemez Risk Yüklenmesi

Yükleniciye:

• kusuru olmayan hallerde dahi sorumluluk yüklenmesi,

• idarenin personelinin kusurundan doğan tüm tazminatların yükleniciye bırakılması,

• rücu yolunun kapatılması,
  4735 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesine aykırıdır.

4.2. Teklif Hazırlamayı Güçleştirici Düzenlemeler

Sigorta teminat limitlerinin belirsiz olması ve poliçe şartlarının aşırı geniş tutulması, isteklilerin maliyet öngörülerini imkânsız hale getirmekte, bu yönüyle Kanun’un 5’inci maddesinde yer alan:

• rekabet,

• saydamlık,

• uygun şartlarda satın alma
  ilkelerini zedelemektedir.

4.3. Mevzuata Aykırılık

Yapılan değerlendirme sonucunda şu tespitler ortaya çıkmaktadır:

• Teknik Şartname, Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin öngördüğü çerçevenin dışına çıkmaktadır.

• Sözleşme Tasarısı-Teknik Şartname arasında açık uyumsuzluk vardır.

• Yüklenici aleyhine tek taraflı risk devri söz konusudur.

• Bu durum sağlıklı teklif oluşturmayı engelleyerek hukuka aykırı bir ihale dokümanı sonucu doğurmaktadır.

5. Sonuç

Belediye tarafından yürütülen araç kiralama hizmet alımında, yükleniciye getirilen sigorta ve tazminat sorumluluklarının kapsamı, idarenin personelinin kusurundan doğan zararlar yönünden genişletilmiş; sigorta türü, teminat limitleri ve kapsamına ilişkin düzenlemeler ise açık ve belirli olmaktan uzaktır.

Bu nedenle:

1. İhale dokümanı, 4735 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesindeki eşit hak ve yükümlülükler ilkesine aykırıdır.

2. Tebliğ’in 76’ncı maddesi gereği gerekli sigorta türü ve limitleri belirtilmediğinden, doküman mevzuata uygun değildir.

3. Belirsiz ve öngörülemez risk dağılımı nedeniyle isteklilerin sağlıklı ve rekabetçi teklif sunması mümkün değildir.

Bu gerekçeler birlikte değerlendirildiğinde, başvuru sahibinin iddiası yerinde olup ihale dokümanındaki bu düzenlemelerin mevzuata aykırı olduğu açıkça ortaya çıkmaktadır.