Kamu İhalelerinde Yasaklılık Sorgulaması ve Teyit Yükümlülüğü:
4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu ve Kamu İhale Genel Tebliği Çerçevesinde Bir İnceleme
1. Giriş
Kamu ihalelerinde saydamlık, rekabet ve eşit muamele ilkelerinin sağlanabilmesi için ihaleye katılan isteklilerin hukuken ihaleye katılabilir nitelikte olması zorunludur. Bu kapsamda, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda ihalelere katılması yasaklanan kişi ve kuruluşlar açıkça düzenlenmiş; idarelere ise bu hususu sorgulama ve teyit etme yükümlülüğü getirilmiştir. Yasaklılık sorgulaması yapılmaksızın yürütülen ihale süreçleri, hem hukuki güvenliği zedelemekte hem de ihale sonucunun geçerliliğini tartışmalı hâle getirebilmektedir.
Bu makalede, yasaklılık sorgulaması ve teyit işlemlerinin kapsamı, usulü ve somut bir başvuru kapsamında yapılan değerlendirme ele alınmaktadır.
2. Yasaklılığa İlişkin Temel Mevzuat
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun;
-
10’uncu maddesinde, 11’inci maddeye göre ihaleye katılamayacağı hâlde ihaleye katılanlar ile 17’nci maddede sayılan yasak fiil veya davranışlarda bulunduğu tespit edilenlerin ihale dışı bırakılacağı,
-
11’inci maddesinde, geçici veya sürekli olarak kamu ihalelerine katılmaktan yasaklanmış olanların, doğrudan veya dolaylı şekilde hiçbir surette ihalelere katılamayacağı ve bu yasağa rağmen ihaleye katılanların ihale dışı bırakılarak geçici teminatlarının gelir kaydedileceği,
-
17’nci maddesinde, ihaleye katılamayacağı hâlde ihaleye katılmanın yasak fiil ve davranışlardan olduğu,
-
58’inci maddesinde, bu fiilleri işleyenler hakkında ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verileceği,
-
59’uncu maddesinde ise haklarında kamu davası açılanların yargılama sonuna kadar ihalelere katılamayacağı,
hüküm altına alınmıştır.
Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, yasaklılık hâlinin yalnızca isteklinin kendisiyle sınırlı olmadığı; ortaklık yapıları, hâkim ortaklar ve temsilciler bakımından da sonuç doğurduğu görülmektedir.
3. Kamu İhale Genel Tebliği’nde Teyit İşlemleri
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 30.5’inci maddesi, yasaklılık sorgulamasına ilişkin usul ve esasları ayrıntılı şekilde düzenlemiştir. Buna göre;
-
İhale tarihi itibarıyla tüm aday ve isteklilerin yasaklı olup olmadığının sorgulanması zorunludur.
-
İhale kararı ihale yetkilisince onaylanmadan önce, ihale üzerinde kalan istekli ve varsa ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi için Kurumdan yasaklılık teyidi alınmalıdır.
-
Sözleşme imzalanmadan önce ise yalnızca ihale üzerinde kalan isteklinin yasaklılığı tekrar teyit edilmelidir.
Ayrıca yasaklılık sorgulaması;
-
Şahıs şirketlerinde tüm ortaklar,
-
Sermaye şirketlerinde sermayenin yarısından fazlasına sahip ortaklar,
-
Teklifi veya sözleşmeyi imzalayan vekil ve temsilciler
bakımından da yapılmak zorundadır.
4. İdari Şartname Düzenlemeleri
İdari Şartname’nin “İhaleye katılamayacak olanlar” başlıklı maddesinde de Kanun ve Tebliğ hükümleriyle uyumlu şekilde;
-
Yasaklı olanların ihaleye katılamayacağı,
-
Bu yasağa rağmen ihaleye katılanların ihale dışı bırakılacağı ve teminatlarının gelir kaydedileceği,
-
Ancak yalnızca kamu davası açılmış olması nedeniyle ihaleye katılamayacak durumda olanlar bakımından, yasaklama yaptırımı uygulanmayacağı,
açıkça düzenlenmiştir.
5. Somut Olayın Değerlendirilmesi
Başvuru sahibi tarafından, ihaleye katılan tüm istekliler için yasaklılık sorgulaması ve teyit işleminin idarece yapılmadığı iddia edilmiştir. Ancak EKAP üzerinden yapılan incelemede;
-
İhaleye katılan tüm istekliler için,
-
İsteklilerin teklif mektuplarını imzalayan yetkilileri ile
-
Sermayesinin yarısından fazlasına sahip ortakları bakımından
yasaklılık sorgulamalarının, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 30.5’inci maddesinde öngörülen usule uygun şekilde yapıldığı tespit edilmiştir.
Bu nedenle, idarenin yasaklılık sorgulamasına ilişkin yükümlülüklerini yerine getirdiği ve ihale sürecinde bu yönden bir mevzuat ihlali bulunmadığı anlaşılmıştır.
6. Sonuç
Kamu ihalelerinde yasaklılık sorgulaması, ihale sürecinin vazgeçilmez ve emredici unsurlarından biridir. 4734 sayılı Kanun ve Kamu İhale Genel Tebliği uyarınca; isteklilerin kendileriyle birlikte ortakları ve temsilcileri hakkında da yasaklılık teyidinin yapılması zorunludur.
İncelenen olayda, idare tarafından tüm istekliler ve ilgili kişiler bakımından gerekli sorgulama ve teyit işlemlerinin EKAP üzerinden mevzuata uygun şekilde gerçekleştirildiği tespit edildiğinden, başvuru sahibinin bu yöndeki iddiaları yerinde görülmemiştir. Bu durum, idarelerin yasaklılık teyidi konusundaki sorumluluğunu doğru ve eksiksiz yerine getirmesinin ihale sürecinin hukuki güvenliği açısından ne denli önemli olduğunu bir kez daha ortaya koymaktadır.
