Kamu İhale Sözleşmelerinde Eşitlik İlkesi ve Dürüstlük Kuralı Üzerine Değerlendirme
Bilindiği üzere, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu uyarınca ihalesi yapılan işler, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu hükümlerine göre sözleşmeye bağlanmaktadır. Bu iki kanun arasındaki bağlantı, kamu alımlarında hem ihale sürecinin hem de sözleşme sürecinin hukuki çerçevesini belirlemektedir.
🔹 1. Eşitlik İlkesi (4735 Sayılı Kanun Madde 4)
4735 sayılı Kanun’un “İlkeler” başlıklı 4. maddesi;
“Bu Kanunda belirtilen haller dışında sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılamaz ve ek sözleşme düzenlenemez. Bu Kanun kapsamında yapılan kamu sözleşmelerinin tarafları, sözleşme hükümlerinin uygulanmasında eşit hak ve yükümlülüklere sahiptir…”şeklindedir. Bu hüküm, kamu ihale sözleşmelerinin özel hukuk sözleşmesi niteliğini vurgulamaktadır. Dolayısıyla, taraflar arasında idarenin tek taraflı üstünlüğü değil, eşitlik ve karşılıklı yükümlülük esastır.
Bu düzenleme, aslında özel hukukta zaten mevcut olan eşitlik prensibinin kamu ihale ilişkilerine hatırlatılması niteliğindedir. Nitekim 4735 sayılı Kanun’un 36. maddesi,
“Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır.”
hükmüyle, genel borçlar hukuku prensiplerinin uygulanabilirliğini açıkça belirtmektedir.
🔹 2. Dürüstlük Kuralı (TMK m. 2)
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesi uyarınca, herkes haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kuralına uymak zorundadır. Bu kural, kamu ihale sözleşmelerinde de geçerlidir. Taraflardan biri (özellikle idare), sözleşme uygulamasında dürüstlükten saparsa, bu durum eşitlik ilkesine de aykırılık teşkil eder.
🔹 3. Eser Sözleşmesi Niteliği (TBK m. 470 vd.)
Yapım işlerine ilişkin kamu ihale sözleşmeleri, Türk Borçlar Kanunu’nun 470. maddesinde tanımlanan eser sözleşmesi niteliğindedir.
“Yüklenici, bir eser meydana getirmeyi, iş sahibi de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlenir.”
Bu bağlamda, işin bitirilmesi, teslimi, kabulü ve bedelin ödenmesi süreçleri TBK’nın eser sözleşmelerine ilişkin hükümlerine tabidir. Özellikle TBK 477. madde, eserin kabulüyle ilgili şu hükmü içerir:
“İş sahibi, gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse, eseri kabul etmiş sayılır.”
🔹 4. İfa İmkânsızlığı ve Tazminat Hakkı
Eser sözleşmelerinde, işin iş sahibine (idareye) bağlı nedenlerle imkânsızlaşması halinde, yüklenici;
Yaptığı işin değerini,
Bu değere girmeyen giderlerini,
talep edebilir.
Ayrıca, imkânsızlıkta iş sahibinin kusuru bulunuyorsa, yüklenicinin tazminat isteme hakkı da doğar. Bu, kamu ihale sözleşmelerinde de geçerliliğini koruyan genel bir borçlar hukuku ilkesidir.
Sonuç olarak;
Kamu ihale sözleşmelerinin uygulanmasında:
Eşitlik ilkesi,
Dürüstlük kuralı,
Borçlar hukuku prensipleri
birlikte gözetilmelidir.
İdare veya yüklenici bu ilkelere aykırı hareket ederse, sözleşme hükümlerinin geçerliliği tartışmalı hale gelebilir.
