Sözleşmenin Feshedilmesi Öncesinde Yerinde Yapılan İmalatların Bedelinin Ödenmesi Gerektiğine İlişkin Hukuki ve Teknik Değerlendirme

Kamu yapım işlerinde sözleşmenin idare tarafından tek taraflı olarak feshedilmesi, uygulamada sıkça karşılaşılan ve çoğunlukla uyuşmazlıklara konu olan bir durumdur. Bu noktada en kritik meselelerden biri, yüklenicinin fesih tarihine kadar iş yerinde fiilen gerçekleştirdiği imalatların bedelinin ödenip ödenmeyeceğidir. Bu makalede, söz konusu sorunun hukuki çerçevesi, teknik dayanakları ve yargı kararları ışığında ayrıntılı bir şekilde ele alınmaktadır.

1. Hukuki Çerçeve: 4735 Sayılı Kanun’un Düzenlemeleri

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 20. ve 23. maddeleri, idarenin sözleşmeyi hangi nedenle feshettiğinden bağımsız olarak, fesih halinde sözleşmenin “genel hükümlere göre tasfiye edileceğini” açıkça ortaya koymaktadır.

Bu hükümler:

• Yüklenicinin feshe kadar yaptığı işlerin karşılıksız bırakılmasını amaçlamamakta,

• Aksine, yüklenicinin hak ve alacaklarının düzenli şekilde hesaplanması gerektiğini ifade etmektedir.

Dolayısıyla kanuni çerçeve, fesih halinde dahi fiilen yapılmış imalatların bedelinin ödenmesi zorunluluğunu açık şekilde ortaya koymaktadır.

2. Yapım İşleri Genel Şartnamesi: Özellikle 47. Madde

Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) bu konuda çok daha detaylı düzenlemeler içermekte olup 47. madde belirleyici niteliktedir. Bu maddeye göre idarenin fesih sonrası yapması gereken işlemler şunlardır:

a. Durum Tespit Tutanağı Düzenlenmesi

Sözleşmenin feshedildiği tarihte işin mevcut durumu, idare ve yüklenici tarafından birlikte düzenlenecek Durum Tespit Tutanağı ile kayıt altına alınmalıdır.
Bu tutanak;

• Yapılan imalatları,

• Eksik veya kusurlu işleri,

• Malzeme ve ekipman durumunu
  ayrıntılı şekilde belirler.

b. Yapılmış İşlerin Bedelinin Hesaplanması

Tasfiye onay tarihi, geçici kabul tarihi sayılarak, yapılan işlerin bedeli hesaplanır.
Bu bedel;

• Yürürlükteki sözleşme ve birim fiyatlar,

• Miktar tespitleri,

• Şartnamesel hükümler
  dikkate alınarak belirlenir.

c. Hesap Kesme Hakedişinin Düzenlenmesi

İdare, yüklenici ile birlikte bir hesap kesme hakedişi hazırlamalıdır.
Bu hakediş;

• Yapılan işlerin tutarını,

• Kesintileri,

• Varsayılan cezaları,

• İdarenin alacak ve borçlarını
  nihai olarak ortaya koyar.

Bu işlem, idarenin sözleşmeyi feshetmiş olmasının yüklenicinin finansal haklarına zarar vermemesi için zorunlu bir güvence niteliğindedir.

3. Feshin Yüklenici Açısından Sonuçları ve İdarenin Ödeme Yükümlülüğü

İdarenin tek taraflı feshi, yüklenicinin feshe kadar yaptığı işlerin henüz bedelini almadan ortada kalması sonucunu doğuramaz.
Aksi durum:

• Sözleşme serbestisi ilkesine,

• Hakkaniyete,

• Kamu ihale hukukunun temel kurallarına aykırılık teşkil eder.

Bu nedenle, fesih sonrası idarenin aşağıdaki yükümlülükleri devam eder:

• Fiilen yapılmış imalatların tamamının ödenmesi,

• İhzaratın (şantiyedeki malzeme, yarı mamul vb.) değerlenmesi,

• Uygun fiyatlandırma yöntemlerini kullanması (birim fiyat, analiz, rayiç vb.),

• Tasfiye sürecini şeffaf şekilde yürütmesi.

4. Yargı Kararları: Uygulamanın Yerleşik Hale Gelmiş İlkesi

Mahkemeler, fesih halinde yükleniciye yapılan imalatların bedelinin ödenmesi gerektiği yönünde süreklilik arz eden içtihatlar geliştirmiştir.

Bu kararlara göre:

• Yüklenici, kusurlu olsa bile feshe kadar yaptığı işlerin bedelinden mahrum bırakılamaz.

• İdare, fesih anındaki iş seviyesini tespit etmek ve bedelini ödemek zorundadır.

• İşin yapıldığı sabitse, ödememenin idare açısından haksız zenginleşme oluşturacağı kabul edilmektedir.

Dolayısıyla hukuki yorum hem açık mevzuata hem de yerleşik yargı kararlarına dayanmaktadır.

Sonuç

İdarenin yapım işi sözleşmesini tek taraflı feshetmesi, yüklenicinin fesih tarihine kadar iş yerinde fiilen gerçekleştirdiği imalatların karşılığını alma hakkını ortadan kaldırmaz.

Hem 4735 sayılı Kanun, hem Yapım İşleri Genel Şartnamesi, hem de yargı kararları, idarenin fesih sonrası:

• Durum tespiti yapmasını,

• Yapılan işlerin bedelini hesaplamasını,

• Hesap kesme hakedişi düzenleyerek ödeme yapmasını

zorunlu kılmaktadır.

Bu düzenlemelerin amacı, kamu idarelerinin görevlerini yerine getirirken yüklenicinin emeğini karşılıksız bırakmasını engellemek ve adil bir tasfiye süreci yürütmektir.